شب شکلاتی

a-coupleفیلم به طرز غریبی ساده است. بی‌فراز و فرود خاصی. شخصیت‌های محدود فیلم، حرف می‌زنند و حرف می‌زنند و حرف می‌زنند. گاهی نشسته دور میز غذا، گاهی روی نیمکت و گاهی قدم‌زنان. حرف‌ها از جنس حرف‌های ساده است. حرف‌های روزمره. آرزوهای کوچک. خاطرات.

نزدیک به دو ساعتی می‌گذرد که فیلم تمام می‌شود. در اوج یک رابطه. یک رابطهٔ دوستانهٔ غلیط. یک رابطهٔ عاشقانهٔ ساده؛ ولی پیچیده!

دوست ندارم این آخرین سکانس فیلم باشد، دوست دارم کمی بیشتر ادامه پیدا کند. کمی بیشتر روزمرگی و سادگی حرف‌ها و جملات و رفتارها طول بکشد. کمی بیشتر، از این حرف‌های ساده و نگاه‌های بی‌کلام، عشق بچکد.

پلان بعدی ولی، صفحهٔ سیاهی است که حروفی سفید در آن نقش بسته. لحظه‌ای خیره می‌شوم به این تضاد سیاه و سفید. دلم غنج می‌رود برای آن رابطهٔ عمیقِ در اوج زیبایی. نیروی بلند شدن ندارم. توان حرف زدن هم. دلم می‌خواهد از زیبایی و عمق مفاهیم القاء شدهٔ فیلم فریاد بکشم. بعضی جمله‌ها و سکانس‌ها جلوی چشمم تکرار می‌شود و توی سرم می‌پیچد. پر شده‌ام از حس دوست داشتن. دوست داشتن همهٔ آدم‌های عالم. «عشق» ورزیدن به آن‌هایی که تا به حال فقط «دوست»شان داشتم. باید با کسی حرف بزنم. قدم بزنم؛ ولی… . پر می‌شوم از حس حسرت. از تنهایی.

شال و کلاه می‌کنم. دفترچه، خودکار، کیف پول، یک بطری آب و سوئیچ را برمی‌دارم و از خانه بیرون می‌زنم. شب‌های آخرین ماه تابستانِ شیراز، با آن نسیم ملایم، کم از خود بهشت ندارد. جای نسبتاً خلوتی از پارکی نزدیک خانه را انتخاب می‌کنم و پیاده می‌شوم. خودم را به یک بستنی لیوانی مهمان می‌کنم. قاشق قاشق بستنی شکلاتی را در دهان می‌گذارم و بعضی تک‌جمله‌های کوتاه فیلم را قورت می‌دهم.

دفترم را برمی‌دارم. به تاریخ ۵ شهریور ۹۲ می‌نویسم: «فیلم به طرز غریبی ساده است…»

۶ دیدگاه

«نماز اول وقت» واجب نیست

right-decisionصبح زود از خانه می‌زنم بیرون. علاوه بر مدارکی که فکر می‌کنم ممکن است لازم شود، کتاب‌های امانی را هم با خودم برمی‌دارم. تا مصاحبه‌ام تمام شود و ملاقاتم با مسئول یکی از ادارات به آخر برسد و برسم به کتابخانه، ظهر شده است.

صدای اذان بلند است که کتاب‌ها را تحویل می‌دهم. مسئول کتابخانه که خانمی است بسیار خوش‌حافظه که از کتاب‌ها مثل تخم چشم‌هایش محافظت می‌کند، سر پا ایستاده است. بعد از تحویل کتاب‌ها، حرف از بردن چند جلد تفسیر می‌زنم که بلافاصله می‌گوید: «الان وقت نمازه. من که نمی‌تونم از نمازم به خاطر شما بزنم.» از حرفش جا می‌خورم. می‌گویم: «چند جلد کتاب مشخص می‌خوام. زمان نمی‌بره.» می‌گوید: «باشه برای بعد از نماز. چرا این موقع اومدی؟ سر ظهر وقت اومدنه؟!» کم‌کم دارد شاخ‌هایم از استدلال‌هایش در می‌آید.

در حالت بُهت لبخند می‌زنم و می‌گویم: «شما گفته بودید ساعت کار کتابخونه تا ساعت دو هست، منم تو ساعت کاری کتابخونه اومدم.» می‌گوید: «بله، تا دو هست، ولی الان وقت نمازه» وقتی تکرار می‌کنم که کارم وقت‌گیر نیست و کتاب‌ها و جای کتاب‌ها را بلدم، می‌گوید: «برو کتاب‌ها رو بردار» و بعد می‌سپارد به آقایی که پشت رایانه نشسته و دارد مقدمات الکترونیکی شدن سیستم کتابخانه را فراهم می‌کند که شماره جلدهای تفسیری که برمی‌دارم را یادداشت کند و خودش می‌رود نمازخانه.

آن روز به خیال خودم قضیه تمام شد و ایشان خیلی لطف کرده‌اند و کارم را راه انداخته‌اند. دو هفته بعد هنوز کارم با تفاسیر تمام نشده است. زنگ می‌زنم که برایم کتاب‌ها را تمدید کند. تا اسمم را می‌شنود با تندی می‌گوید: «شما چطور این همه تفسیر با خودتون بردید؟» تعجب می‌کنم. من فقط پنج جلد برداشته‌ام و سقف کتب امانی تا هفت جلد است. وقتی این را می‌گویم، می‌گوید: «باشه، اصلا تفسیر رو نباید بیرون ببرید!» می‌گویم: «من قبلا هم ازتون کتاب تفسیر امانت گرفته‌ام. این بار هم به‌تون گفتم که می‌خوام این کتاب‌ها رو ببرم» می‌گوید: «شما موقع نماز اومدید و من نبودم که کتاب‌ها رو به‌تون بدم» می‌گویم: «شما نبودید، ولی گفتم که چه کتابی رو می‌خوام ببرم؛ اگر خاطرتون باشه، بعدش گفتید به همکارم بگو چه جلدهایی‌ش رو بردی، نگفتید بگو چه کتابی رو بردی». جواب می‌دهد: «اصلا اینا کتاب مرجع‌ه. نباید از کتابخونه خارج بشه».

کلافه شده‌ام از دستش. می‌گویم: «اگه مرجع هست و اجازهٔ خروج نداشت، همون روز بهم می‌گفتید. من که از قوانین دانشگاه شما خبر ندارم». برآشفته، زبان به تحقیر باز می‌کند: «اینا گفتن نداره که. شما مثلا دانشجوی دکترا هستید!؟ کتابخونه دانشگاه خودتون هم برید همین‌جوری‌ه» سرخ می‌شوم از عصبانیت. می‌گویم: «چه ربطی به دکترا داره؟ هر کتابخونه‌ای برای خودش قوانین جدایی داره. دانشگاه ما کتاب تفسیر رو هم به امانت می‌ده». باز حرفش را عوض می‌کند و بهانه‌ای دیگر می‌تراشد: «حالا اگه رئیس دانشگاه بیاد و این تفسیرها رو بخواد من چی بهش بگم؟»! می‌گویم: «از هر کدوم از این تفسیرها، دو سه نسخه توی کتابخونه‌تون هست». می‌گوید: «من دیگه به شما کتاب تفسیر امانت نمی‌دم.»…

از این حرف‌ها دو هفته‌ای می‌گذرد و هر وقت چشمم به آن تفسیرها که هنوز روی میزم دارد خاک می‌خورد می‌افتد، طعم تلخش در کامم تازه می‌شود. هر چه مکالمهٔ تلفنی را مرور می‌کنم، تشتت بهانه‌ها و نداشتن محور واحدِ انتقادات ایشان، من را به این می‌رساند که تمام ناراحتی و بهانه‌جویی مسئول کتابخانه ناشی از مراجعهٔ قبلی‌ام در وقت نماز ظهر بوده. راستش شنیده بودم که ایشان آدمی است که اگر باش راه بیایی بسیار بات راه می‌آید و اگر رابطهٔ خوبی باش برقرار نکنی، در گرفتن کتاب دچار مشکل می‌شوی. برخوردهای گزینشی ایشان با دانشجوهای همان دانشگاه را هم شنیده بودم. اما حالا همین‌ها یقهٔ خودم را گرفته بود و خاطرهٔ بدی از من در ذهن ایشان مانده بود و من هم تبدیل شده بودم به یکی از همان دانشجوهای گزینش شده!

از حالا دارم به این فکر می‌کنم که وقت بازگرداندن کتاب‌ها چه برخوردی قرار است اتفاق بیفتد و من که مهم‌ترین مرجعم در شیراز، همین کتابخانه است که بیشتر کتب تخصصی مورد نیازم را دارد و عملا محتاج آن‌ام، چطور باید برخورد کنم. سکوت کنم؟ بی‌عذر و تقصیر، عذرخواهی کنم؟ نصیحت کنم؟

به این فکر می‌کنم که کاش می‌دانست در نظر همان خدایی که نماز اول وقت را «مستحب» کرده است، خدمت به خلق و گره‌گشایی از کار آن‌ها صدها بار بیشتر می‌ارزد به نماز اول وقتی که چند نفر آدم را نیم ساعت تا یک‌ساعت معطل کند برای کاری که پنج دقیقه‌ای انجام می‌شده است تا از یک کار مستحب مثل نماز اول وقت جا نماند. کاش که می‌دانست این عملِ دینی‌اش، چقدر ضد دین است.

کاش که همهٔ کارمندان و کارکنان و همهٔ آن‌هایی که محل رجوع مراجعین‌اند، می‌دانستند که آنچه که واجب است «نماز» خواندن است، نه «نماز اول وقت» خواندن. کاش ذره‌ای برای وقت و زمان ارباب رجوع ارزش قائل باشند و به نیت تقرب به همان خدایی که برای نماز اول وقتش از کل دنیا و مافی‌ها می‌زنند(!)، دغدغهٔ گره‌گشایی از کار خلق‌الله داشته باشند…. البته فکر می‌کنم واضح باشد که این به معنای سبک شمردن نماز نیست؛ اما باید دقت کرد که اولویت‌ها را درست تشخیص داد و آنجا که اقتضا می‌کند، به‌جای “مهم” به “اهم” پرداخت.

و کاش که دست از زیادی رفیق شدن با خدا برمی‌داشتیم و به جای خدا، خودمان مستحب‌ها را بر خود واجب نمی‌کردیم!

(برای اطلاع بیشتر از اهمیت خدمت به خلق در اسلام، به این نمونه روایات نگاه کنید + و +)

۱۵ دیدگاه

حرف خصوصی نداریم!

hard-to-reach

آدمی بندهٔ تجربه است…

اگر بخواهم مصائب وبلاگ‌نویسی این ده سال را بنویسم، مثنوی هفتاد من کاغذ می‌شود. از کنجکاوی‌های خواننده‌های آشنا و ناآشنا گرفته، تا ناسزاها و سوءتفاهم‌ها و پیشنهادات شرم‌آور و درددل‌های بی‌ربط و توبیخ و سرزنش و نظرات پر از عناد و کینه نسبت به نظام و …

شاید غم‌بارترین این مصائب، کنجکاوی‌های بیجا و تلاش برای نفوذ به پشت نوشته‌ها، و سوءتفاهمات باشد و خنده‌دارترینش گله‌های بی‌موردِ کسانی که از روی احساس تکلیف و دغدغه مرا به خاطر بعضی نظرات اجتماعی و فرهنگی‌ام سرزنش و توبیخ کردند، در حالی‌که خودشان دست روی دست گذاشته‌اند و همین کار ناقص نویسندهٔ سراپاتقصیر را هم نمی‌کنند.

بعضی نوشته‌های پرخوانندهٔ وبلاگ -که از نوشتن بعضی‌شان چند سال می‌گذشت- روزانه کامنت‌های جدیدی به خودش می‌دید که نیازمند بررسی و پاسخگویی بود. زمانی حجم این کامنت‌ها کار را به جایی رساند که تصمیم گرفتم قسمت نظرات آن چند مطلب جنجالی را ببندم و خیال خودم را راحت کنم.

 بستن قسمت نظرات گرچه که تعداد کامنت‌ها را به شدت کاهش داد، اما مانع از ارسال کامنت از طرف بعضی‌ها که نظرشان را از قسمت تماس با من [که موقتاً از وبلاگ حذف شده است] ارسال می‌کردند، نشد.

بعد از مدتی، تصمیم گرفتم قسمت نظرات را زمان‌دار کنم. کامنت‌دونی هر مطلب جدید، فقط تا یک هفته برای ارسال نظرات باز بود و بعد از آن به طور خودکار مسدود می‌شد. این روش بهتر از هر روش دیگری جواب داد و حجم کامنت‌ها را کاهش داد و طبعاً کار من را راحت‌تر کرد.

اما هنوز یک جای کار می‌لنگید. هنوز نظرات موهن و کامنت‌های نامطلوب، در همان مدت هفت روز، به طور «خصوصی» در وبلاگ درج می‌شد. بارها تصمیم گرفتم که بعضی از کامنت‌های خصوصی را عمومی کنم و آن را در معرض دید مخاطبین قرار دهم تا نیازی به پاسخگویی خودم به کامنتر نباشد؛ اما امانت‌داری‌ام هر بار مانع شد. تا این که برای رهایی از این مزاحمت‌ها، بین بستن وبلاگ، و مسدود کردن قسمت نظرات به طور کامل، و برداشتن امکان درج کامنت خصوصی، آخری را انتخاب کردم تا به این وسیله راه حرف‌های خصوصی تحمیلیِ خودخواهانه یا جاهلانه را ببندم. وقتی نمی‌توان فرهنگ کامنت‌گذاری را به همه آموخت، برای رهایی از مزاحمت‌ها، ناچار باید محدودیت‌هایی را ایجاد کرد… این هم یک تجربه است؛ و خب آدمی بندهٔ تجربه است دیگر!

حالا به این وسیله به همهٔ آن‌هایی که در این چند سال موفق شدند عرصه را تا این حد بر یک نویسندهٔ سادهٔ یک وبلاگ کوچک تنگ کنند، تبریک می‌گویم و برای‌شان آرزوی خوب بودن می‌کنم.

۶ دیدگاه

دگم‌اندیشی مدرن

dogmaدگم‌ها، آدم‌های متعصب بر عقیدهٔ خودشان‌اند که اغلب مطرودند. صفت دگم‌اندیشی همواره یک صفت مذموم و ناپسند شمرده می‌شده است. البته ممکن است علیرغم وجود تعریف مشخصی از دگم‌اندیشی، همه روی مصادیق آن اتفاق نظر نداشته باشند؛ اما معمولاً این واژه دربارهٔ کسانی استفاده می‌شود که نسبت به افکار سنتی خود سرسخت و غیرقابل انعطاف‌اند. کسانی که پذیرش هیچ‌گونه حرف جدیدی را ندارند و نظرات نو را به سختی حاضرند بشنوند.

آدم‌های دگم در طول تاریخ یکی از موانع پیشرفت و توسعهٔ تفکر در جوامع بوده‌اند؛ چرا که بلد نیستند فکر کنند و هر آنچه که از پیش فراگرفته‌اند را حق مسلم می‌پندارند و هر حرفی که شبیه دانسته‌های قبلی‌شان نباشد را باطل می‌دانند و نمی‌پذیرند؛ ولو اینکه گاهی هر دوی نظرات یکی باشند ولی با بیان‌های متفاوت.

آن چیزی که اغلب به عنوان دگم‌اندیشی می‌شناسیم، جبهه‌گیری تفکرات سنتی در مقابل تفکرات مدرن است؛ در حالی که نوع دیگری از دگم‌اندیشی و کوته‌فکری هم وجود دارد که می‌شود اسمش را گذاشت «دگم‌اندیشی مدرن». شاید تفاوت این دو دسته تنها در نوع تفکراتی باشد که روی آن پافشاری می‌شود؛ آدم‌های دستهٔ پیشین که ذکرش رفت و همه‌مان کم و بیش باهاشان آشنائیم، روی تفکرات سنتی و قدمت‌دار پافشاری می‌کنند و دستهٔ دوم روی عقاید روشنفکرانه و به‌روزتر.

اما دستهٔ دوم درست همان حساسیت‌هایی را که دستهٔ اول نسبت به شنیدن حرف‌های جدید دارند، نسبت به حرف‌های کمی کهنه‌تر دارند. یعنی همان باطل‌انگاری‌ای را که دگم‌های سنتی نسبت به حرف‌های جدیدتر دارند، این‌ها نسبت به حرف‌های سنتی دارند و همان‌قدر بدون فکر و ارزیابی، سنت‌ها و تفکرات سنتی و برآمده از دین را طرد می‌کنند که دگم‌های سنتی حرف‌های جدید و به‌روزتر را.

من فکر می‌کنم هر دوی این گروه‌ها پیش و بیش از آنکه نسبت به تفکر مقابل حساس باشند، روی واژه‌ها و رنگ و روی جملات حساس‌اند. کافی است یک حرفِ کاملاً به حق را برای دگم‌های مدرن -که اتفاقاً بین بچه‌مذهبی‌ها هم مصداق‌های زیادی پیدا کرده است- با زبان دین و وابسته به رضایت خدا یا اثرات اخروی بزنی، تا شاهد رویگردانی آن‌ها باشی؛ در حالی‌که همان حرف با ادبیات امروزی‌تر به راحتی مورد پذیرش قرار می‌گیرد. این نوع کوته‌فکری و تعصب روزبه‌روز قربانی بیشتری می‌گیرد و چه بسا که بعضی‌ها برای فرار از دگم‌اندیشی سنتی به ورطهٔ مدرن‌اش فرو افتند.

این باطل یا قدیمی شمردن کلیهٔ نظرات قدمت‌دار و یا باطل شمردن کلیهٔ حرف‌های جدید، آفتی است که افتاده است به جان فکرها و مثل کرمی از درون ذهن‌ها را تهی می‌کند. غافل از این‌که حرف حق زمان‌دار نیست که اگر هزار سال از آن بگذرد، فاسد و منقضی شده و کارکردش را از دست بدهد. حرف حق همیشه حق است و ماندگار.

البته که بعضی شرایط زندگی تابع زمان است، اما تشخیص حق و صحیح در شرایط گوناگون را نه با طرد هر گونه فکری که همراه شده باشد با «قال علی(ع)» یا «قال الله تعالی» یا «در روایتی آمده» و … می‌توان دریافت. حرف و راه درست را فارغ از زمان صدور آن فکر و نظر، با تعقل و تدبر می‌شود ارزیابی کرد.

من بیش از این که نگران آدم‌های دگم و متعصب روی سنت‌ها باشم، نگران دگماتیسم مدرن‌ام  که شعار آزاداندیشی و مبارزه با تعصب سر می‌دهد اما نسبت به عقاید خود متعصب است و در مقابل سنت‌ها به شدت جبهه‌گیری می‌کند؛ دگم‌های مدرنی که کوته‌فکرانِ مدعی دانایی‌اند.

۹ دیدگاه

چرا بعضی‌ها به فعالیت‌های زنان گیر می‌دهند؟!

این سال‌ها حرف از فعالیت اجتماعی زنان که می‌شود، خیلی‌ها گوش‌شان را تیز می‌کنند که مبادا کسی بخواهد گیری به فعالیت زنان بدهد یا خدایی نکرده محدودیتی برای آنان قائل شود. خوشبختانه حساسیت زنان نسبت به موضوعات مربوط به آن‌ها بالا رفته و متأسفانه در بسیاری موارد همین حساسیت‌ها مانع شده از درک درست بعضی مطالب و موجب سوء برداشت‌هایی شده است.

آن چیزی که اغلب در این موضوع، یعنی فعالیت اجتماعی زنان، گفت‌وگو را کمی پیچیده و مشکل می‌کند، به نظر من مرزبندی نکردن دو مبحث است؛ یک، این که آیا فعالیت اجتماعی زنان از نظر اسلام خوب است یا بد؟ مجاز است یا غیرمجاز؟ دو، اولویت‌های وظایف زنان چیست؟ فعالیت اجتماعی؟ یا همسرداری و فرزندداری؟

آنچه که من اخیراً در صحبت‌هایی از این دست به آن رسیده‌ام این است که بعضی‌ها به اشتباه، صحبت از همسرداری و فرزندداری را، به محدودیت و حتی ممنوعیت فعالیت زن تعبیر می‌کنند و نتیجتاً در مقابل آن جبهه می‌گیرند.

بیایید کمی این دو موضوع را بیشتر بررسی کنیم:

آیا فعالیت اجتماعی زنان جایز است؟

farming

البته که جایز است. از صدر اسلام تاکنون زن‌ها در اجتماع نقش داشته‌اند و وظایفی به عهده‌شان بوده. حتی در غزوات پیامبر هم زنانی به عنوان نیروهای پشتیبان و امدادگر به همراه سپاه به میدان‌های رزم می‌رفتند که با توجه به شرایط آن زمان، بسیار کار طاقت‌فرسا و خسته‌کننده‌ای بوده است. در پیروزی همین انقلاب اسلامی، مگر زنان کم نقش داشتند؟ نگاهی به جامعهٔ کنونی هم به وضوح گویای نقش‌آفرینی زنان در مشاغل و خدمات اجتماعی است.

the-whole-societyاز شواهد تاریخی و عینی که بگذریم و چرتکهٔ عقلانی بیندازیم، می‌بینیم که جامعه ناگزیر است از پذیرش نقش زنان؛ چندانکه از عصرهای کهن زن در چرخهٔ اقتصادی نقش داشته است. چرا که زنان نیمی از جمعیت یک جامعه را تشکیل می‌دهند و اگر حتی از نیم دیگرش که مردان هستند چشم‌پوشی کنیم، همین نیمهٔ زنانه نیازمند خدماتی است که در مواردی جز خود زنان از عهدهٔ آن‌ها برنمی‌آیند. ساده‌تر بگویم: زنان نیازهایی دارند که طبق موازین خود اسلام، جز از طریق زنان دیگر نمی‌شود به آن‌ها پاسخ داد. تصور کنید بیماری‌های زنان را، یا خدماتی مثل آرایشگری و عکاسی را که اگر اسلام می‌خواست مانع فعالیت زنان شود، و از طرفی هم برخی احکام محرم و نامحرمی را تشریع کند، قطعاً دچار دور باطلی می‌شد.

می‌بینیم که از نظر تاریخی نه تنها زنان از فعالیت اجتماعی منع نشده، بلکه با دودوتا-چهارتای عقلی هم لزوم حضور آنان اثبات می‌شود.

اولویت وظایف زنان چیست؟

Mothering-sشاید بیشترین مباحث و مناظرات در پاسخ به این سؤال اتفاق می‌افتد. من در اینجا قصد ندارم مطلب پیش رو را اثبات کنم، تنها به خاطر پیش‌برد موضوع این نوشته، به اولویت‌های نقش زن و مرد به اختصار اشاره می‌کنم.

آنچه که با کاوش در موجودیت جوامع، خصلت‌ها و تفاوت‌های طبیعی زن و مرد، هدف خلقت و نهایتاً آموزه‌های دینی به آن می‌رسیم، این است که زن و مرد طبیعتاً و فطرتاً دارای نقش‌ها و وظایفی متمایز از هم هستند. مرد و خلق‌وخو و ساختار جسمی و روحی‌اش به گونه‌ای است که نقش حمایتگری و تأمین‌کنندگی پررنگ‌تری دارد، و زن نقش تربیتی و عواطفش پررنگ‌تر است که موجب شده است از دیر زمان، مرد به تأمین غذا و مایحتاج خانواده رو بیاورد و زن به پرورش و تربیت فرزند و فراهم‌سازی محیط امن خانه مشغول شود. این نه یک نقش دستوری، که یک نقش طبیعی است.

زن پیش از آن‌که یک فعال اجتماعی یا اقتصادی باشد، یک همسر است و یک مادر. دقت کنید که گفته نمی‌شود که زن فعال اجتماعی و اقتصادی نیست، بلکه نقش مادری و همسری او پررنگ‌تر و در اولویت معرفی می‌شود. با تقسیم وظایفی که در طبیعت صورت گرفته و در اسلام بر آن صحّه گذاشته شده است، وظیفهٔ تأمین اقتصادی خانواده بر دوش مرد است، و همین موجب می‌شود که این تکلیف از دوش زن برداشته شود. اما آنچه که بر عهدهٔ زن نهاده شده است، به نظر من، به مراتب دشوارتر و بااهمیت‌تر و سرنوشت‌سازتر است وظیفهٔ مرد است؛ نقش مادری و تربیتی او در خانواده (که فقط محدود به فرزندان نیست، بلکه مردان را هم دربرمی‌گیرد). اگر مرد در جامعه نقش تولیدکننده و پیش‌برندهٔ تمدن و توسعه را دارد، نقش زن در جامعه، انسان‌سازی تعریف شده است. (اگر نیازی به تبیین این موضوع باشد، در مطلبی جدا به آن خواهم پرداخت.)

چرا زن‌ها ترجیح می‌دهند یک فعال اجتماعی خوب باشند تا یک مادر یا همسر خوب؟

housewifeبا همهٔ این توضیحات، مطلب اخیر مورد پذیرش عدهٔ زیادی از زنان نیست و آن‌ها ترجیح می‌دهند یک مهندس، یک معلم، یا حتی یک فروشندهٔ خوب باشند تا تنها یک «خانه‌دار». علت آن در درجهٔ اول به کم‌اهمیت جلوه دادن و یا کم‌اهمیت فرض کردن نقش خانه‌داری برمی‌گردد. از یک زمان، خانه‌داری به شست‌وشو و رفت‌وروب و پخت‌وپز در خانه و کهنه‌شویی معنا شد! و به اشتباه زنان خانه‌دار موجوداتی تعریف شدند که هیچ سودی برای جامعه ندارند و تنها به اعمالی دون مشغول‌اند و از نظر اقتصادی سربار جامعه شناخته می‌شوند. از این رو زنان از این که «خانه‌دار» تلقی شوند، گریزان شدند.

این که منشأ این نوع نگاه تحقیرآمیز به خانه‌داری و همچنین علت احساس تحقیر در زنانی که فقط به خانه‌داری مشغول‌اند دقیقاً چه بوده است، نیاز به واکاوی و مقالی جدا دارد؛ اما آنچه که مسلم است این است که احیای ارزش خانه‌داری که عبارت است از همسرداری و تربیت فرزند (و نه صرف شست‌وشو و رفت‌وروب) یکی از گام‌های مهم و اساسی، و مؤثر است که باید در جهت نیل به آن برنامه‌ریزی‌های دقیق و کارهای جدی‌ای صورت بگیرد.

در نهایت…

در شروع جمع‌بندی این مطالب، بار دیگر سؤال ابتدای مطلب را تکرار می‌کنم. چرا بعضی زن‌ها در مباحث مربوط به فعالیت اجتماعی زنان، به شدت جبهه‌گیری می‌کنند؟ با توجه به مطالب ذکر شده می‌توان گفت عده‌ای از آن‌ها وقتی می‌شنوند که کسی هویت زن را یا اولویت فعالیت‌های او را مادری اعلام می‌کند، در مقابل او جبهه گرفته و او را متهم می‌کنند به لیستی از اتهامات؛ با این تصور که او در پی سلب امکان فعالیت‌های اجتماعی زن است.

بگذارید مشخصاً نمونه‌ای ارائه کنم که اخیراً اتفاق افتاد. سعید جلیلی در یکی از سخنرانی‌هایش، بعد از مقایسهٔ اولویت‌های زندگی زنان در غرب و در اسلام، می‌گوید که در اسلام خانواده کوچک‌ترین واحد جامعه محسوب می‌شود، برخلاف غرب که فردمحور است. او سپس به مهم‌ترین ایفاگر نقش در خانواده، یعنی مادر اشاره می‌کند و می‌گوید: «هویت زن در خانواده شکل می گیرد که همان مادر بودن است نه اینکه هویت زن را در چرخه اقتصادی و بازار سرمایه قائل شویم.»

این صحبت او که در واقع نفی اولویت شرکت در چرخهٔ اقتصادی برای زن است، با تکفیر او توسط عده‌ای مواجه شد که با تقطیع بخشی از این سخنان، چنین نتیجه گرفتند که او دارد می‌گوید: «زن یعنی فردی که در خانه بنشیند و تا نفس باقیست بچه دار شود و ردی از او در جامعه و فضای اجتماعی نباشد… زنان و دختران ما باید از عرصه درس و دانشگاه و جامعه بیرون کشیده شوند زیرا به دلایل زیادی موی دماغند.» (نمونه‌های دیگری هم مد نظرم بود که به دلیل خصوصی بودن پروفایل‌ها، انتشار آن‌ها را جایز ندانستم.) یا این که: «جلیلی اگر بیاد، همهٔ زن‌ها رو از کار بی‌کار می‌کنه»!

 این در حالی است که اگر به تمایز میان اولویت‌ها و بایدها و نبایدها، دقت شود، هرگز دچار چنین برداشتی از سخنی در این حد ساده و صریح نخواهیم شد. مسئله بسیار ساده‌تر از این‌هاست: زن قبل از این که یک پایهٔ تولید یا چرخهٔ اقتصاد جامعه باشد، مادر است و همسر. و مفهوم این کلام برخلاف تصور بسیاری از دوستان، نفی مشارکت زن در اقتصاد یا فعالیت اجتماعی نیست، بلکه پررنگ‌تر کردن وظیفهٔ اصلی زن است که اولویت دارد به فعالیت اقتصادی او. به عبارتی این گیر دادن به فعالیت زنان نیست، بلکه گیر دادن به کیفیت فعالیت آن‌هاست. (در این مورد خاص، مطالعهٔ کل سخنرانی را برای رفع سوء تفاهم ایجاد شده، ساده‌ترین راه‌حل می‌دانم.)

در نقد دومین جملهٔ مثال باید عرض کرد ساده‌انگاری است اگر معتقد باشیم که کسی در آن سطح از علم و آگاهی، مدعی عدم دخالت و ورود زنان به فعالیت‌های اجتماعی باشد و از آن بالاتر یک‌هو بیاید کل زنان را بی‌کار کند و چرخ فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی نیمی از جامعه را بالکل از جا بکَند!

من علاوه بر تمام مسائل فوق، فراگیر شدن موج فمینیسم را هم دخیل در چنین واکنش‌هایی می‌دانم که البته لزوماً این حرف به معنای متهم کردن زنان جامعه و از جمله خودم، به گرایشات فمینیستی نیست، بلکه عدهٔ زیادی از ما، تحت تأثیر این موج بوده‌ایم، بدون این که فمینیست باشیم.

به طور خلاصه می‌توان گفت حرف بر سر این است که حضور زن در جامعه نباید بی‌قانون و بی‌چارچوب و به هر قیمتی باشد. حضور اجتماعی و اقتصادی زنان به قیمت از هم پاشیده شدن بنیان خانواده، قطعاً نه تنها نشان پیشرفت و تمدن نیست، که موجب انحطاط و اضمحلال جامعه و سر از ناکجاآباد در آوردن است.

(قبلاً تذکر می‌دهم که این نوشته جز در جهت تبیین حقیقت نگاشته نشده و در آن حمایت از هیچ شخص حقیقی یا حقوقی خاصی مد نظر نیست. لذا نظراتی که به منظور سیاسی کردن بحث درج شود یا حاوی تهمت و افتراء به هر کدام از افرادی که به نام یا نظرشان اشاره شده است باشد، تأیید نشده و نمایش داده نمی‌شود.)

بازنشر در:

فارس‌نیوز
باشگاه خبرنگاران
زنان‌پرس

۱۷ دیدگاه

حماسهٔ سیاسی ۹۲

11th-election-03۲۴ خرداد یک بار دیگر شاهد حماسهٔ سیاسی مردم ایران با مشارکت بالا و مطلوب بودیم. این را از الطاف خدا می‌دانم و او را به خاطر این نعمت بزرگ سپاسگزارم. این دوره، چند نکته انتخابات را برایم شیرین‌تر کرده بود:

۱. اولین و مهم‌ترین مطلب، درصد پایین بی‌اخلاقی‌ها در مناظرات کاندیداها بود.
۲. رفتارهای منصفانه‌تر میان طرفدارانِ کاندیداهای مختلف که به طور نسبی به نظرم بیشتر از دوره‌های قبل بود؛ چیزی که من اسمش را می‌گذارم بلوغ سیاسی. گرچه هنوز تا رسیدن به ایده‌آل بسیار فاصله داریم.
۳. به صحنه آمدن معترضین به انتخابات پیشین و اعتماد به همان سیستم انتخابات که در دور پیش آن را متهم به جعل و تحریف کرده بودند.
۴. و مهم‌تر از همهٔ این‌ها، ابطال ادعای بی‌اساس چهار سالهٔ گذشته مبنی بر تقلب در انتخابات و «بیرون کشیدن نام هر کس که “نظام” بخواهد». و جالب‌تر از همه، این که عدهٔ زیادی از همین دوستانِ اتهام‌زننده به نظام، پیش از انتخابات، جلیلی را به عنوان رئیس‌جمهور منتخب نظام می‌دانستند و با اطمینان دم از برنامه‌ریزی برای «بیرون آوردن نام وی از صندوق» می‌زدند. شاید تنها نکتهٔ منفی این موضوع، عدم شهامت همین دوستان بود در اعتراف به اشتباه چهار ساله‌شان که تلخی‌ها و هزینه‌هایی برای مردم و کشور در بر داشت که البته امیدوارم در آینده‌ای نه چندان دور، این شهامت و شجاعت و انصاف نیز در طیف وسیعی از آن‌ها به ظهور برسد.

 خوشحالم که انتخابات در یک فضای سالم و آرام برگزار شد و از آن بیشتر، خوشحالم از این که دوستان و هم‌طیفی‌هایم، در برخورد با نتیجهٔ نهایی انتخابات، متانت، قانون‌مندی، بلوغ و فهم خود را به بهترین شکل به رخ کشیدند و از تبریک به هواداران روحانی هیچ دریغ نکردند، همراه با آن‌ها حماسهٔ سیاسی را جشن گرفتند و هرگز در صدد جبران تلخ کردنِ شادی ۴ سال پیش، شادی آن‌ها را تلخ نکردند. خوشحالم که مردانگی کردند در مقابل ناجوانمردی.

یقیناً منصفین از همین طیف و نسل‌های آتی، و تاریخ، رفتار دو طیف ناموفق در انتخابات ۸۸ و انتخابات ۹۲ را مورد سنجه و قیاس قرار خواهد داد و به تفاوت میان متانت، قانون‌مندی، انسانیت و اخلاق آن‌ها معترف خواهد بود.

۲۹ دیدگاه

مناظرات و ورود به گود انتخابات

11th-election-01
انتخاب دقیق و مناسب آیهٔ منقوش بر دکور مناظرات، قابل تقدیر است

گزینش اصلح در انتخابات این دوره حقیقتاً کار مشکلی بود. حتی می‌توانم بگویم هنوز هم هست. یک هفته تا زمان انتخاب مانده و خدا می‌داند سیبی که به هوا رفته، تا به زمین برسد چه چرخ‌ها خواهد خورد.

آنچه که به انتخابِ نزدیک به نهایی‌ام کمک کرد، همین دو مناظرهٔ اخیر بود (مناظرات ۱۵ و ۱۷ خرداد) که تمایز میان کاندیداها را بیش از پیش روشن کرد.

غرضی را انسان صادق و دلسوزی دیدم و اتفاقاً شنیده‌ام که در این مناظرات رأی‌هایی هم جذب کرده است. اما او را فاقد برنامه‌های عمیق و ناتوان در مدیریت و اجرا دیدم و دیدگاه‌هایش با نظراتم فاصله داشت.

در بین دو نامزد اصلاحات، عارف را با وجود این‌که زود جوش می‌آورد، یک سر و گردن و بلکه بیشتر، از روحانی بالاتر دیدم. انسانی جدی است که برخلاف روحانی که تکیه‌اش به حرف‌های سطحی کوچه‌بازاری است، بیشتر اهل تعمق است و به نظر صادق می‌آید و اخلاق‌مندتر. یعنی اگر دیدگاه‌هایم با دیدگاه‌ها و مبناهای اصلاح‌طلبان هماهنگ بود، در رأی دادن به عارفِ اهل فکر، نسبت به روحانی تردید نمی‌کردم. امیدوارم که عارف تا آخر بماند و اگر قرار است یکی از این دو کناره بگیرد، روحانی باشد. هم‌الان هم توصیه‌ام به اصلاح‌طلبان این است که در انتخاب عارف تردید نکنند. با وجود اختلافات فکری‌ای که با این حزب دارم، ترجیح می‌دهم افسار کشورم در دستان یک آدم عمیق‌تر باشد تا یک انسان سطحی با شعارهای روشنفکرانه. گرچه که همان‌طور که معترف‌م درجهٔ خودباختگی و ارادت عارف نسبت به بعضی اعضای حذبش آن‌قدر زیاد است که او را به عدم استقلال در تصمیم‌گیری‌هایش دچار کرده و عملاً افسار مدیریت اجرایی کشور را در دستان خاتمی و هاشمی واخواهد نهاد، روحانی را هم وسیلهٔ جلب آرایی بیش نمی‌بینم و با انتخاب او هم، کسان دیگری فرمان خواهند راند.

اما در میان اصول‌گرایان که البته در نوع و درجهٔ اصول‌گرایی‌شان با هم تفاوت دارند، از ابتدا رضایی و حداد جزو گزینه‌هایم نبودند. دکتر حدادعادل که البته ارادت و علاقهٔ زیادی به‌ش دارم و از صمیم قلب برایش احترام قائل‌م، در این مناظرات پایبندی به آرمان‌های انقلاب، اخلاق‌مداری و مثبت‌اندیشی‌اش را به خوبی به معرض نمایش گذاشت و جسارت و جرئتش را در حق‌گرایی و حق‌گویی نشان داد. گرچه که در یکی دو مورد، در صحبت‌هایش شخص‌محوری داشت که به نظرم شایستهٔ ایشان نبود، اما در کل حضورش در این مناظرات به علاقه و ارادتم افزود. تنها مسئله شاید، تردید در توانایی اجرایی ایشان است و ضعیف دیدن ایشان در عرصهٔ سیاست که اتفاقاً یکی از دلایلش را رو بودن و صداقت زیاد ایشان می‌دانم.

اما میان سه کاندیدای دیگر، یعنی دکتر ولایتی که به نظرم کارنامهٔ درخشانی داشت و دکتر قالیباف که در اجرا خوب ظاهر شده بود و دکتر جلیلی که البته شخصیتش برایم بسیار مبهم بود، دو هفته‌ای سرگردان بودن و بدون تعیّن. چیزی که من را بیش از هر چیز دربارهٔ قالیباف مردّد می‌کرد، یکی بریز و بپاش‌های شهرداری تهران بود، یکی زندگی مرفه خود قالیباف که نگرانم کرده بود از این که دردِ نداری را نفهمد، مورد دیگر وجود بعضی از طرفداران دو رویی که در ستادهای ایشان مشغول فعالیت شده‌اند در حالی که تا همین چند ماه پیش از منتقدین جدی او بودند و در مواردی حتی نسبت به او ابراز انزجار می‌کردند، و دیگری که برایم بسیار مهم بود، عدم صداقت در رفتار و تکلّفی بود که در قالیباف می‌دیدم. از میان این موارد به جز مورد دوم که در میان صحبت‌هایش تا حدودی برایم رفع شد، مابقی به قوت خود باقی بود و البته در مناظرهٔ فرهنگی، دیدگاه‌های نه چندان دلچسب و نه چندان روشن و مقبول فرهنگی‌اش به این موارد اضافه شد.

با این حال توان اجرایی خوب او و برنامه‌ریزی و تلاش چندساله‌اش برای ریاست جمهوری، از او یک کاندیدای آماده ساخته که عقیده دارم در مناظرهٔ آخر با خارج شدن از لاک خود و درآمدن از آن حالتِ زیادی بچه‌مثبت بودن و کاری به کار بقیه نداشتن بیرون آمد و چند انتقاد کرد به یکی دو تا از کاندیداهای دیگر که کمی نقاب مصنوعی‌ای که به چهره داشت را کمرنگ کرد. گرچه که میل به قدرت در او به وضوح قابل مشاهده است.

ولایتی را یک انسان پخته در عالم سیاست و خصوصاً در حوزهٔ سیاست خارجه که امروز به آن خیلی نیازمندیم می‌دیدم و آدم بی‌حاشیه و بی‌سروصدایی که این را هم در این دورانِ سیاست‌زدگی دولت و سیاسیون، غنیمت می‌شمردم. در برنامه‌ها و مناظراتش ولی، چندان برنامه و رویکرد دندان‌گیری ندیدم و امروز در مناظرهٔ آخر به کلی از خیرش گذشتم.

سعید جلیلی را بیش از هر چیز، طرفداران افراطی‌اش به چشمم بد کرد با آن بازی‌های به عقیدهٔ من نمایشیِ ارسال پیامک و دعوت از جلیلی قبل از ثبت نام‌ش. البته این حرف و شعارِ -به ظاهر- منفی که او یک احمدی‌نژاد دیگر خواهد بود، برایم در حد یک حرف و شعار بود مگر زمانی که خودم به این نتیجه می‌رسیدم که او جامع جمیع صفات منفی احمدی‌نژاد است؛ دلیلی ندارد که هر کدام از اعضای یک دولت را نمونه‌ای بی‌کم و کاست از رئیس آن دولت بدانیم. ضمن اینکه دکتر جلیلی در برنامه‌هایش در سیما انتقادات ضمنی‌ای به برخی رفتارها و مدل‌های مدیریتی احمدی‌نژاد داشت که خود نشان از تفاوت مدل‌های اجرایی این دو فرد دارد.

اما در مناظرهٔ دوم، دیدگاه‌های فرهنگی‌اش را بسیار پسندیدم و بسیار نزدیک به دیدگاه‌ها و باورهای خودم دیدم، خصوصاً مواردی که در مورد مادر و نقش زنان گفت بسیار مورد تأییدم بود، با وجود اینکه مورد انتقاد بسیاری از دوستانم قرار گرفت که قویاً معتقدم این نارضایتی بیش از هر چیز ناشی از سوء‌برداشت احتمالی است که از صحبت‌های او شده و البته و البته که تأثیر جریان‌های زیرخاکی فمینیستی را در این نارضایتی‌ها بی‌تأثیر نمی‌دانم. در این مورد عمری اگر باقی بود، مطلبی مجزا خواهم نوشت. (مطلب را می‌توانید در اینجا بخوانید)

سعید جلیلی در مناظرهٔ سوم هم خوب حاضر شد و مثل حدادعادل تمام‌قد در برابر تحمیل‌ها و هر آنچه که عزت کشور را خدشه‌دار کند جبهه گرفت. اما همچنان توان اجرایی او برایم محل تردید است و به درستی، دیدگاه‌های اقتصادی‌اش برایم روشن نشده است.

با این حال، امروز وضع بسیار بهتری دارم نسبت به ده روز پیش که انتخابات خارج از گود را نوشتم و البته از این وضعیت و از انتخابی که بعد از دقت در احوال و برنامه‌های کاندیداها تا حدود زیادی به آن رسیده‌ام، راضی‌ام.

اعتراف می‌کنم که مناظرات و فرصتی که صداوسیما فراهم آورد، در جابجایی و تغییر آراء بسیار مؤثر بود. امیدوارم هر کسی که بر سر کار می‌آید، مقتدر و موفق ظهور کند و کمتر در معرض دست‌کاری‌ها و مانع‌تراشی‌های مافیای قدرت و ثروت در کشور قرار بگیرد.

۱۱ دیدگاه

انتخابات خارج از گود

11th-election

این انتخابات برایم یک جور دیگر است. با انتخابات‌های قبلی فرق‌هایی دارد. البته که خاطرات بد انتخابات پیشین و قضایای دور و برش ذهن خیلی‌هامان را منفی کرد نسبت به انتخابات؛ ولی این «یک جور دیگر» بودن این انتخابات برای من، همه‌اش به خاطر این نیست.

اول از هر چیزی برمی‌گردد به نامزدهای این دوره. دوره‌های قبلی، انتخابات تقریباً دو قطبی بود و انتخاب کار چندان مشکلی نبود.  در انتخابات این دوره اما سه چهار تا نامزد مورد نظرم، کم‌حاشیه‌تر و شبیه‌ترند نسبت به هم و هر کدام ضعف‌ها و نقاط قوتی دارند که  آدم فکر می‌کند اگر می‌شد همهٔ این چندتا با هم تیم ریاست‌جمهوری را تشکیل می‌دادند، چقدر خوب بود. با این همه، این مشخص نبودن رأیْ حتی برای خودم، یک جور هیجان آرام دارد که دوستش دارم.

از طرفی برخلاف هر سال، امسال گیرافتاده‌ام در خوابگاهِ دانشگاه و دورم از هر محفل بحث و نقد و نظر سیاسی؛ از جمله محفل کوچک خانوادگی‌مان؛ و برادرم که همیشه در این موارد با هم مباحثه و انتقال دیدگاه داشتیم.

از شانس بدم، درست روز انتخابات می‌رسم خانه و فرصت برای رای‌زنی و بحث، خیلی کم است. فعلاً دارم سعی می‌کنم از همین برنامه‌های تلویزیونی کاندیداها و برنامه‌هایشان، به یک نتایجی برسم.

نکتهٔ جالبی که این دور بودنِ نسبی از فضای انتخابات، و عدم تعلق خاطر به یکی از این نامزدها برایم داشته‌است، ارزیابی عملکرد هواداران کاندیداها از یک فاصلهٔ دورتر و خارج از گود است.

مثلاً الان دورویی و تعارض را در بین طرفداران یک کاندیدا و افراط را میان طرفداران کاندیدای دیگر به خوبی می‌بینم و در دل منزجرم و به سادگی رفتار بعضی‌ها لبخند می‌زنم. و بیش از هر زمان دیگری دارم می‌بینم که علاقه به یک کاندیدا چطور باعث بولد کردن و خاص کردن یک رفتار بسیار سادهٔ آن کاندیدا می‌شود؛ در حالی‌که ممکن است این رفتار، مشترک باشد میان چند کاندیدا؛ و بزرگ‌نمایی و تحسین‌های افراطی برای ساده‌ترین کارهای آن کاندیدا، چطور پوستر و شعار می‌شود و روی دست‌های هواداران بلند می‌شود.

برایم جالب است که احساسات و هیجانات، چطور کارهای ساده و کوچک یک کاندیدا را در چشم هوادارانش خاص و بزرگ جلوه می‌دهد و ساده‌ترین کارهای کاندیدای رقیب را شایستهٔ تمسخر و تحقیر. از این‌جا که من نشسته‌ام – و خیلی‌ها نشسته‌اند- و نظر خاصی به کاندیدای خاصی نداریم، این فضای احساسی و هیجانی، گرچه که شورآفرین است، اما معلوم می‌کند که وقتی از قبل، انگشتِ انتخاب بر کاندیدای خاصی گذاشته باشی، به عدالت رفتار کردن و به عدالت صحبت کردن دربارهٔ آن کاندیدا و نامزهای رقیب، چقدر سخت است و حفظ حد اعتدال چه انصاف و تقوایی می‌خواهد…

۶ دیدگاه

یک مُشت عوامِ بی‌فکر

اسمش جلسهٔ هم‌اندیشی اساتید است. اسم دهان‌پرکنی است. چیزهای دهان پرکنی هم البته در جلسه پیدا می‌شود. خیار که پای ثابت جلسه‌هاست و سیب زرد و چای‌ای که بعداً می‌رسد.

در بین صحبت‌های اساتیدِ خانم، هیچ حرف درخوری پیدا نمی‌شود؛ یک سری حرف‌های تئوریک که انگار از محفوظات استاد بعد از خواندن یک کتاب روش تدریس و کلاسداری در ذهنش مانده و انصافاً هم خوب مانده! در بین صحبت‌های اساتید مرد، دغدغه‌های کلان‌تری دیده می‌شود و «بعضاً» جدی. چرا که هر دغدغهٔ کلانی الزاماً جدی نیست.

یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات، تقویت و تغذیهٔ فکری و اعتقادی اساتید است و بالا بردن توان پاسخ‌گویی به شبهات، که حرف بجایی است. اما محرک و منشأ این حرف کمی برایم عجیب و تا حدی نگران کننده است: «سؤالاتی که بعضاً پرسیده می‌شود، زیر سؤال بردن مسائلی است که آدم از بچه مذهبی‌های شرکت کننده در دوره‌های حوزهٔ اسلامی دانشجویی توقع ندارد. یک دانشجو آمده گفته من فلان تئوری رهبر را دربارهٔ تمدن اسلامی قبول ندارم.»

اولش جا می‌خورم. فضای سنگین جلسه و کم‌تجربگی‌ام در قیاس با اساتید دیگر، منع‌ام می‌کند از این که حرفی بزنم؛ و از این که بپرسم دقیقاً چنین شبهات و سؤالاتی چه ایراد بزرگی دارد که استاد را آشفته کرده و او را پی یک راه حل بنیادین فرستاده است.

تا آخر جلسه صبر می‌کنم و فکر می‌کنم. استاد طرح کنندهٔ این نظر، کار دارد و زودتر از آن که نوبت به حرف‌های من برسد می‌رود.

بالاخره در قالب یکی دو جمله می‌گویم که این سؤالات فی‌نفسه اشکال که ندارد، خوب هم هست. چرا باید از پویایی ذهن بچه‌ها ترسید؟ این را البته توی دلم می‌گویم. ولی این را جرئت می‌کنم بگویم که به‌جای نگرانی از انحرافات جوانان به خاطر طرح چنین سؤالاتی، یا به‌جای مهیا کردن پاسخ‌های آماده و تغذیهٔ فکری دانش‌جوها حتی پیش از طرح و ایجاد پرسش، سعی کنیم راه صحیحِ فکر کردن را یادشان بدهیم. هر کس در هر درسی که دارد، به تناسب سعی کند راه فکر کردن و استدلال و استنتاج را آموزش دهد. با درست فکر کردن است که می‌توانیم آن‌ها را در مقابل انحرافات و شبهات بیمه کنیم. تا بچه‌ها شک کردن و سؤال کردن را یاد نگیرند، فکر کردن را یاد نمی‌گیرند؛ لقمه برداشتن و جویدن را یاد نمی‌گیرند… این افاضات آخری را هم البته در دلم می‌گویم.

توی راه با خودم فکر می‌کنم که چقدر حرف آن استاد درست است و چقدر حرف من… بعد شک می‌کنم به این که نکند من هم مثل بعضی اساتید خانمِ دیگر، صرفاً یک سری حرف تئوریک بی‌مصرف و ایده‌آل‌گرایانه زده‌ام!

thinking

این بی‌فکری بدجوری مثل خوره افتاده به تن‌مان. منظورم همان فکر نکردن است و آک گذاشتن ذهن و قوهٔ استدلال‌مان. مقصودم از «مان» هم همین ما و مردم‌مان است؛ همان‌ها که از قضا هر که می‌خواهد در موردشان حرف بزند خودش را سوا می‌کند و آن‌ها را «عوام» می‌خواند. اتفاقاً می‌خواهم بگویم این فکر نکردن در همهٔ ما هست، حتی همین مای خواص! خوب نفهمیدن و خوب تحلیل نکردن، هم یقهٔ عوام ساده‌دل را گرفته است، هم یقهٔ بالادادهٔ ما دانشگاهی‌ها را. انگار «عادت» کرده‌ایم به فکر نکردن. هر شنیده‌ای را باور و بازگو می‌کنیم و همه‌مان یک پا کارشناس و متخصص‌ایم در تمامی امور و زمینه‌های علمی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، پزشکی و…

و خب توضیح نمی‌خواهد که این عادت در دستهٔ تحصیل‌کرده چقدر آفتش بیشتر است، از این حیث که «آن که نداند و نداند که نداند» در جهل مرکب است. قبلا هم اشاره کرده‌ام و در آینده اشاره خواهم کرد که ما در این سیستم‌های آموزشی، به دانسته‌های‌مان اضافه می‌شود، اما به رشد فکری یا کار علمی‌مان نه. درست یاد نمی‌گیریم که نقد کنیم و به چالش بکشیم؛ خراب کنیم و از اول بنا کنیم. عمدتاً مصرف‌کننده‌ایم و عادت کرده‌ایم به این مصرف‌کننده بودن دانشجو؛ هم ما و هم اساتید و نظام آموزشی…

حرف زیاد است، اما یادمان باشد که کم‌خرد و کُندفهم فرض کردن عوام و در نتیجه ساده کردن هر چیزی برای فهم آن‌ها، خودش آفتی است که نمی‌گذارد ذهن ملت ما از ذهن کودکی نوپا پَروارتر شده، رشد پیدا کند و به جوانی بالغ و فهمنده که قوه تشخیص و تحلیل دارد برسد.

* «برای هر چیز دلیل و نشانه‌ای وجود دارد و دلیل عقل، تفکر است و دلیل تفکر، سکوت…» امام کاظم (ع)/ اصول کافی،ج ۱٫

بدون دیدگاه

داستانک: غُرغُرویی که متفکّر شد

روزی روزگاری غرغرو که همهٔ اهالی دِه، به غر زدن‌های زیادش می‌شناختنش، به یه آدم تازه‌وارد برخورد کرد. تازه‌وارد که از وقتی پا گذاشته بود توی ده، اسم غرغرو رو زیاد شنیده بود، بهش گفت: «همه می‌گن تو روز و شب غر می‌زنی و زندگیِ خیلی سختی داری. ولی هیچ‌کس نمی‌دونه چی ناراحتت کرده که همه‌ش غر می‌زنی. واقعاً چه اتفاقی برات افتاده که سال‌هاست، روز و شب غر می‌زنی؟»

غرغرو که انگار انتظار هر سؤالی رو داشت الّا این یکی، ساکت شد و فکر کرد. هی قدم زد و فکر کرد و قدم زد و فکر کرد و قدم زد…

۱ دیدگاه