نگاهی نو به زندگی

Familyتا به حال شده از خودتان بپرسید این سبک زندگی‌ای که ما داریم یا درباره‌اش دائماً داریم می‌شنویم، واقعاً سبک زندگیِ اسلامی است یا اصلاً زندگی اسلامی یک چیزی بوده که در گذر زمان الان به این شکل درآمده و به دست ما رسیده است؟

خیلی از ما، خصوصاً تا ابتدای سنین جوانی، آنچه را که به عنوان شریعت شنیده‌ایم باور کرده‌ایم و آن‌قدر آن را مسلّم می‌انگاریم که صورت دیگری برایش متصور نیستیم و گه‌گاه که از گوشه و کنار می‌شنویم که بعضی از مؤلفه‌های این سبک زندگیِ دینی در واقع هیچ ریشهٔ اسلامی ندارد، اگر گوینده‌اش را به خاطر گفتنِ چیزی که خلاف باورهای چند ساله‌مان بوده تکفیر نکنیم، بی‌شک دهان‌مان مقادیر هنگفتی باز می‌ماند از تعجب.

شاید باور نکنیم، اما بخشی از شکافی که امروز بین مذهبی‌ترها و آن‌ها که کم‌تر مقیدند ایجاد شده، و همین‌طور بخشی از تن‌ندادن‌های ما جوان‌ترها به بعضی از دستورات دینی، نتیجهٔ همین خلطی است که بین احکام شرعیِ مسلّم و صادر شده از معصومین(ع)، و بدعت‌های ساخته شده توسط غیرمعصومین شده است.

مثلاً زیاد دیده‌ایم که همسرها، پدرها و برادرهای مذهبی‌تر روی افشا و اظهارِ نامِ همسران، دخترها و خواهرهایشان در حضور نامحرم حساسیت دارند و این را یک جور مسئلهٔ ناموسی تلقّی می‌کنند. در حالی‌که شنیده‌ایم که پیامبر اسلام(ص) از دختر گرامی‌شان، حضرت زهرا(س) که گل سرسبد زنان بهشتی‌اند، در حضور اصحاب با نامِ ایشان، یعنی «فاطمه» یاد می‌کردند و یا همسرشان را با نام حمیرا، یعنی گل سرخ، خطاب می‌کردند. مقایسهٔ بین این لفظ، یعنی «گل سرخ» با لفظی که هنوز هم در بین بعضی خانواده‌ها متداول است، مثلِ «عیال»، «خانه» و «بچه‌ها»، آدم را به فکر وامی‌دارد که این همه تفاوت از کجا ناشی شده است؟ آدم متحیّر می‌ماند که چطور ما که مسلمان‌ایم، از پیامبرمان پیش افتاده‌ایم و گویی کاتولیک‌تر از پاپ شده‌ایم.

این که منشأ این نوع تعصب به گفتهٔ برخی، خلیفهٔ دوم، یعنی عمر، بوده یا از بسترهای تاریخی دیگری ناشی شده است، زیاد فرقی نمی‌کند؛ مهم این است که حرف یا گفتار بعضی از مسلمانان، از سنتِ پیامبرِ اسلام(ص) پیشی گرفته و آنچنان بین ما شایع شده است که حتی به ذهن‌مان هم خطور نمی‌کند که شاید این یک «بدعت» باشد و نه جزئی از شریعت.

و یا نگاه کنید به رسمی که احتمالاً بقایای تعصبات کور گذشتگان بوده و هنوز در بعضی از خانواده‌ها به قوت خود باقی است؛ رسم و روشی که در آن پدر خانواده از ابراز محبت به اعضای خانواده امتناع می‌ورزد و یا برادر و خواهر نسبت به اظهار علاقه و تحسین موفقیت‌ها و نقاط مثبت یکدیگر گاه بی‌تفاوت‌اند.

این رفتار و عادت که به غلط، به اسم شرم و حیا جای خود را در خانواده‌ها باز کرده است لطمه‌های زیادی به بنیان خانواده و سلامت اجتماع وارد کرده است. خانواده‌ای که در آن پدر از ابراز علاقه به دختر و پسرش غافل است و زیبایی‌ها و ظرافت‌های دختر در آن دیده نشده، مورد تأیید و تحسین قرار نمی‌گیرد، یا فرزندان بعد از عبور از سال‌های کودکی از درک گرمای آغوشِ پدر بی‌نصیب می‌مانند و یا به اشتباه، به اسم تربیت و تعصب و حتی گاه دین، دختر از خودنمایی‌های مشروع در خانه محروم می‌گردد، می‌تواند مقدماتِ خودنمایی دختر و جلب محبت وی را در خارج از خانه مهیا کند.

کیفیت روابط محارم با یکدیگر جایگاه مهمی در شکل‌گیری شخصیت فرد دارد. دختر به حمایت مردان خانواده‌اش، اعم از پدر و برادر و حتی دایی و عمو، نیاز دارد. او نیاز دارد که یک مرد از زیبایی‌هایش تعریف کند، از مدل موهایش، از لباسی که امروز به تن کرده است، از خلقیاتش، از هنرش، از رفتارهایش. او نیاز دارد که از طرف یک مرد محبت و علاقه دریافت کند؛ و اگر همهٔ این‌ها در خانواده و توسط محارمش تأمین نشود، به ناچار و به اشتباه به دنبال راه دیگری برای جلب این محبت و تأمین این خواسته‌ها برمی‌آید. خودنمایی در خیابان، در دانشگاه و در مراکز عمومی یکی از این راه‌هاست که خیلی اوقات ریشه در اشتباهات رفتاری و بی‌توجهی پدر و برادر آن دختر نسبت به او دارد.

یک پسر هم نیازمند دریافت محبت از پدر و مادر و خواهر است، نیاز دارد که قابلیت‌هایش دیده شده و مورد تحسین قرار بگیرد، نیاز دارد به اعتماد خانواده نسبت به خود و مسئولیت‌هایی که به عهده می‌گیرد. و اگر همهٔ این‌ها از سوی خانواده تأمین نگردد جایی غیر از خانواده به دنبال آن خواهد بود.

مهربانی و محبت در سیرهٔ پیامبر(ص) و اهل‌بیت پیامبر اسلام(ع) از نکات برجسته و انکار نکردنی است. از محبت بین اهل بیت و فرزندان‌شان، محبت بین اهل‌بیت و والدین و سرپرستان‌شان، محبت بین خواهر و برادران از خاندان رسول(ص) و محبت بین اهل بیت و همسران‌شان، نمونه‌های متعددی در تاریخ اسلام وجود دارد و به وفور مصادیق ابراز علاقه میان آنان گزارش شده است. ابراز علاقهٔ پیامبر اکرم نسبت به دخترشان، فاطمه‌زهرا(س) در عصری که با به خاک‌سپاری نوزادانِ دختر به استقبالِ تولدشان می‌رفتند، چنان فراوان و چنان باشکوه است که آدم از شنیدنش دلش غنج می‌رود.

درست است که پدران ما پیامبر نیستند و دختران ما فاطمهٔ زهرا، اما مسلمانی و تلبّس به لباسِ دین و مذهبی که محمد(ص) طلایه‌دار آن است، ما را به تمسک از سیرهٔ آن حضرت مکلّف می‌کند. اما چقدر روابط ما در خانواده، رنگ‌گرفته از سیرهٔ نبوی است؟

توجه جنسِ زن و مرد از میان محارم، مثل توجه پدر به دختر، خواهر و برادر به هم، مادر و پسر و حتی عمو و دایی و خاله و عمه به دخترها و پسرهای خواهرزاده و برادرزاده‌ها، از موضوعاتِ مهم در شکل‌گیری شخصیت و شناخت خوب و بی‌ضرر از جنس مخالف و تحکیم‌بخش بنیان خانواده‌هاست که بسیار مورد غفلت واقع شده است.

کمی که به زندگی‌های‌مان دقیق‌تر شویم، نمونهٔ این نوع افراط و تفریط‌ها را می‌توانیم ببینیم. افراط‌هایی که بی‌ضرر یا کم‌ضرر نیستند و بعضاً موجب همان شکاف‌هایی شده‌اند که پیش‌تر گفته شد.

این یادداشت در شماره هجدهم (مرداد ۹۱) نشریهء داخلی کانون فرهنگی رهپویان وصال شیراز، چاپ شده است.

۱۸ دیدگاه

ضرورت کار فرهنگی بر روی مجموعه‌های فرهنگی

errors-in-cultural-centersچند سال است که زندگی‌ام با کارها و دغدغه‌های فرهنگی عجین شده است. دغدغه‌هایی که در بعضی از سال‌های عمرم سهم بیشتری در زندگی روزانه‌ام داشته و در بعضی سال‌ها کمی تحت الشعاع سایر فعالیت‌هایم قرار گرفته است. در تمام این مدت انواع مختلفی از کارهای فرهنگی را تجربه کرده‌ام و با گروه‌های مختلفی همکاری داشته‌ام. چیزی که در این میان و خصوصاً در سال‌های اخیر زیاد به چشمم می‌آید، غیر از مدیریت ناموفق و کارهای غیرمهندسی شده که قبلاً در اینجا ازشان حرف زده‌ام، بحث حساب و کتاب مالی در مؤسسات فرهنگی است.


دو مشکلِ حساب‌و‌کتابی
مشکل عمده، دیرکرد در پرداختی‌هاست. این مسئله که علتش یا کمبود بودجه است یا عدم مدیریت صحیح مالی، گریبانگیر نود درصد از مراکز فرهنگی است. (البته در این یکی دو سال اخیر به دلیل مشکلات اقتصادی کشور، این مشکل گریبانگیر خیلی از مراکز دیگر هم شده است). این مسئله زمانی تبدیل به معضل می‌شود که همراه شود با بدقولی مسئول یا مسئولین مربوطه در پرداخت حق الزحمه وقتی که از قبل زمان پرداخت را اعلام کرده‌اند. حتی از نظر من این‌ها از آن دسته مراکزی که زمان پرداخت‌شان ابداً مشخص نیست، بسیار غیرقابل‌تحمل‌ترند. (در واقع یکی از مشکلات من با یکی از همین مؤسسات، بدقولی مسئول حسابداری بود که هر بار قول یک هفته بعد را می‌داد و هر بار هم این اتفاق نمی‌افتاد. در حالی که اگر از همان ابتدا گفته بود برو سال دیگر بیا، راحت‌تر با این قضیه کنار می‌آمدم.)

بدقولی در این مراکز در حالی رخ می‌دهد که در اسلام نسبت به آن بسیار سفارش شده است، تا آنجا که خوش‌قولی را یکی از نشانه‌های ایمان برشمرده‌اند. در سوره اسراء (آیه ۱۷) خدا می‌فرماید: «به عهدتان وفا کنید که در قیامت از عهودتان سؤال خواهد شد» و جالب است که در توصیف رذایل قوم یهود، یکی از مواردی که مکرر در قرآن به آن اشاره شده است، عادت آن‌ها بر بدقولی و شکستن عهد و پیمان است.

مشکل دوم: پرداخت حق الزحمه‌های غیرمنصفانه است. مراکز فرهنگی در این مورد دو دسته‌اند؛ آن‌هایی که به دلیل کمبود بودجه توانایی پرداخت حق الزحمه‌های متناسب با کارها و وظایف را ندارند، و آن‌هایی که علی‌رغم توان مالی، سهم بسیار ناچیزی را به نیروها اختصاص داده و سهم بیشتر را برای مؤسسه (نمی‌گویم خودشان!) برمی‌دارند. برای دستهٔ اول که جز دست به دعا شدن جهت برکت مال و بودجه کاری نمی‌شود کرد؛ اما دستهٔ دوم را می‌توان یکی از مشکلات جامعه فرهنگی برشمرد که اعتماد نیروهای مشتاق را به مجموعه‌های فرهنگی بسیار خدشه‌دار می‌کنند.


مثلاً چی؟
به طور مثال مدت دو سال در مؤسسه‌ای فعالیت می‌کردم که بیشتر نقش یک واسطه داشت؛ یعنی سفارش کار را از ارگان‌ها یا شرکت‌ها و مؤسسات دیگر می‌گرفت و آن‌ها را برای انجام شدن به افرادی که در دسترس داشت می‌سپرد. در اواخر دورهٔ همکاری متوجه شدم بخشی از کارهایی که نیروها بدون دریافت حق الزحمه برایشان انجام داده‌اند، در واقع پروژه‌هایی بوده‌اند که آن مؤسسه بابت‌شان مبالغی را از کارفرمای اصلی دریافت کرده بوده است. در یک مورد برای یک کار پژوهشی، دو میلیون تومان دریافت کرده بودند که سهم نیروی پژوهش‌گر از این کار، صفر تومان بود. بله صفر تومان! (طبیعی است که آن نیرو هم مثل ما تازه‌کار بود و فکرش معطوف به کارهایی برای خدا بود، بنابراین در مخیله‌اش هم نمی‌گنجید که کارش حق الزحمه‌ای معادل دو میلیون تومان داشته باشد و …)

یا در بعضی موارد متوجه شدیم که حق واسطه‌گری‌ای که این مؤسسه بابت بعضی سفارش‌ها برداشت می‌کند، حدود پنجاه درصد از کل حق الزحمه بوده است. طوری که وقتی یکی از دوستان برای کاری که با واسطهٔ این مؤسسه انجام می‌شد، ماهیانه سیصدهزار تومان دریافت می‌کرد، بعد از واگذاری کار به خود ایشان و حذف واسطه، همین کار، حقوقی معادل ۶۰۰ هزار تومان در ماه برای ایشان دربر داشت.

به این مواردِ مؤسسهٔ مذکور، اضافه کنید بعضی حق الزحمه‌هایی که به بهانه‌های گوناگون و یا بدون هیچ بهانه‌ای پرداخت نشد.


یک مثال دیگر
یا به عنوان نمونه‌ای دیگر، همکاری جسته‌وگریخته‌ای با یکی از نشریات الکترونیکی داشتم که حق التحریر نویسنده‌ها، به «بهانهٔ» کمبود بودجه، یک سال بعد پرداخت شد!


و آخرین مثال از همین امروز
امروز روز انفصال کامل‌ام از یک مجموعهٔ دیگر بود که تازگی‌ها قصد پیوستن به آن را داشتم. قرار بود بخشی از کارهای پژوهشی این مجموعه را -که از قضا وابسته به یکی از ارگان‌های مهم کشور است- در زمینه‌ٔ بعضی از موضوعات فرهنگی به عهده بگیرم. در اولین جلسهٔ معارفه متوجه کار غیرمهندسی و وجود نیروهایی کاملاً غیرمتخصص در مجموعه شدم. با این حال فکر کردم چون حضور دائمی در آن مجموعه ندارم، بهتر است وظایف محولهٔ خودم را انجام دهم و به بخش‌های دیگر، هیچ کاری نداشته باشم. اولین پروژه را تحویل گرفتم و بعد از یک یا دو هفته تحویل دادم. قبل از تحویل گرفتن پروژه، حق الزحمهٔ مشخص شده برای کار من، با توجه به مقطع تحصیلی و نوع کاری که انجام خواهم داد، بین ساعتی ۵۰۰۰ تا ۷۰۰۰ تومان اعلام شد که البته برای این مقطع کم بود، اما چون امکان انجام کار به طور غیرحضوری میسر بود، قبول کردم.

مدیر پروژه که آشناییِ قبلی با من نداشت، بعد از رؤیت اولین کارم بسیار از آن ابراز رضایت کرد و حتی نظم و ترتیب و دسته‌بندی کار برایش جالب و جدید بود. بعد از تحویل کار، ساعات کاری و شماره حسابم را درخواست کرد. و من در عجب بودم از این سرعت عملی که در پرداخت‌ها قرار است اتفاق بیفتد. ساعت کاری‌ام پنج ساعت بود و وقتی این را به مدیر ابلاغ کردم، با تعجب پرسید: «چقدر؟» گفتم: «پنج ساعت». ایشان که ظاهراً از انجام کاری با این کیفیت در عرض پنج ساعت تعجب کرده بود، بار دیگر سؤال کرد: «پنج یا پنجاه؟» گفتم« «پنج ساعت». کمی بعد اطلاع داد که «حُسنِ انجام کار هم برایت منظور می‌کنم و ده ساعت کاری برایت می‌زنم».

با این حساب باید اولین حق الزحمه‌ام در این مرکز، حداقل ۵۰ هزار تومان می‌بود؛ یعنی همان ساعتی ۵ هزار. حدود یک هفته بعد متوجه شدم که مبلغ ۳۲ هزار تومان به حسابم واریز شده و از آنجا که این مبلغ هیچ تناسبی با آنچه که مدیر مذکور گفته بود نداشت، بعید می‌دانستم از طرف همان مرکز باشد. با این حال از مدیر مربوطه پرسیدم. قرار شد ایشان بعد از سؤال از مسئول حسابداری نتیجه را به اطلاع بنده برساند. بعد از دو هفته که دیدم خبری از مدیر پروژه نشد، مجدداً با ارسال یک پیامک از ایشان در این‌باره پرسیدم. جوابی که داد این بود: «اشتباه کرده بودن. مبلغ ۱۰ هزار تومن براتون واریز می‌شود» و بلافاصله در پیغامی دیگر تأکید کرده بود: «البته اگر هم واریز نشد چیزی از حق شما ضایع نگردیده. چون اضافی ساعت تشویقی بود… البته واریز می‌شود»!

و من مدتی مات ماندم در جوابِ حق‌به‌جانبی که از طرف ایشان دریافت کرده بودم. از یک طرف به خاطر مبلغِ به اصطلاحِ خودش «تشویقی»، چنین منّتی بر سر من گذاشته شده بود، و از طرفی آن مبلغ ۳۲ هزار تومان به‌اضافهٔ این ده تومانِ وعده داده شده، روی هم به حداقلِ مبلغ توافقی هم نمی‌رسید. مدت چند دقیقه دائم از خودم می‌پرسیدم پس تکلیف قول و قرار و وعده در کار مسلمانان چه می‌شود؟ اگر مبلغ مثلاً تشویقی قرار است به خاطر حُسن انجام کار داده شود، دیگر چه منّتی بر سر انجام‌دهنده‌ش است؟ و اگر قرار نیست داده شود، چرا از اول وعده‌اش را می‌دهند؟ چرا اگر ساعتی ۵۰۰۰ تومان قرارداد شفاهی می‌بندند، در هنگام پرداخت به ساعتی ۴۲۰۰ تومان تقلیل‌ش می‌دهند؟


بله دیگر! بیچاره کارِ فرهنگی!
wrong-behaviorآدم واقعا می‌ماند در کار یک عده بچه مسلمان که در کسوت فرهنگ و فعالیت فرهنگی کمترین اصول اخلاقی را هم زیر پا می‌گذارند. و بعد ما انگشت به دهان می‌مانیم که با این همه فعالِ -مثلاً- فرهنگی، چرا کَشتیِ فرهنگی کشورمان هر روز دارد فروتر می‌رود. وقتی در میان سکان‌داران امور فرهنگی ما، بچه مذهبی‌ها و طلبه‌هایی پیدا می‌شوند که حتی پای‌بند به پایه‌های سادهٔ اخلاقیات هم نیستند، طبیعی است که فرهنگ در کشورمان، همین مسیر موازیِ رو به همه‌جا و هیچ‌کجا را خواهد پیمود. وقتی کار را دستِ هر آدمِ نابلدِ آموزش ندیده، فقط به اعتبار ریش یا چادرش بسپاریم، نتیجه‌اش می‌شود همین هزینه‌های هنگفتی که آب می‌شود می‌رود در شکم بعضی‌ها و از قِبَلش نیروی انتظامی سربرمی‌آورد که می‌خواهد به زورِ بگیروببند و تحقیر کردن، حیا را بنشاند در جان دختران و پسران‌مان و فرهنگ را سر و سامان دهد.

 .

برای این که باز یک عده که متن را بی‌دقت می‌خوانند، نیایند بگویند اگر تو چند تا مرکز این طوری دیدی، دلیل نمی‌شود که همه‌شان این طور باشند و همه را با هم زیر سؤال ببری؛ پیشاپیش عرض می‌کنم که بله! صددرصد قبول دارم و مطلب فوق را صریحاً به «بعضی» از مؤسسات و مراکز فرهنگی نسبت داده‌ام، نه همه‌شان. و بعد برای مثال خدمت‌شان عرض می‌کنم که:

در میان تمام این مجموعه‌ها و گروه‌های فرهنگی، تنها مجموعه‌هایی که از کار کردن باهاشان «کمال» رضایت را داشته‌ام، یکی مرکز فرهنگی پژوهشی زنان بود که در آن، هم کار به درستی و روشنی تعریف شده بود و هم سردبیر مربوطه آگاه به کار بود و در حکم راهنما و مشاور، و هم در پرداخت‌ها بسیار بسیار خوش‌قول برخورد کردند… مجموعهٔ دیگری که افتخار همکاری با آن را دارم، یک گروه چند نفرهٔ بسیار صمیمی و مخلص و بادغدغه است که کارش تهیهٔ نشریهٔ داخلی کانون فرهنگی رهپویان وصال است و اتفاقاً -تا آنجا که می‌دانم- چیزی به عنوان حق‌التحریر نصیب هیئت تحریریه‌اش نمی‌شود، اما صمیمیت گروه و نحوهٔ برخوردِ بسیار عالی سردبیر، اشتیاق و انگیزهٔ همراهی با گروه را در سطح عالی حفظ کرده است.

۷ دیدگاه

لذّتِ کشفِ نعمت

teachingتدریس دیروزم با همیشه فرق داشت. همیشه تدریس می‌کردم چون مربی بودم و وظیفه‌ام تدریس بود. دیروز به عنوان یک شاگرد تدریس می‌کردم. شاگردی که دارد دورهٔ تربیت مربی می‌گذراند و حالا وقتش شده که آنچه را یاد گرفته در عمل پیاده کند. دیروز برخلاف موقعیت‌های استرس‌زای اخیر که اضطرابی نداشته‌ام، دستانم عرق کرده بود و اگر کمی دور و برم خلوت‌تر بود صدای قلبم را می‌شنیدم.

تازگی‌ها نمی‌دانم چه اتفاقی افتاده که استرس، یک‌جورهایی جل و پلاسش را از وجودم جمع کرده است؛ گرچه که یک خرده‌ریزهایی‌ش هنوز باقی‌ست، اما کمتر از قبل به پر و پایم می‌پیچد. حالا دیگر نه سر جلسه‌های کنکور و امتحانات استرس دارم، نه وقت مصاحبه‌های علمی، نه حتی آن روز که در دفتر نهاد دانشگاه مصاحبهٔ سختِ علمی، اعتقادی، کلاس‌داری و تدریس داشتم. و نه در بعضی مهمانی‌های خاص! و نه شروع هیچ‌کدام از کلاس‌هایی که قرار است در آن‌ها برای عده‌ای دانشجو یا قرآن‌آموز جدید تدریس کنم. و نه به طور کلی وقت صحبت در حضور جمع. در این موقعیت‌ها دیگر صدا و دستانم نمی‌لرزد و رشتهٔ کلام از دستم در نمی‌رود.

دیروز ولی، در شروع تدریس، لرزش خفیفی توی انگشتانم احساس می‌کردم. نمی‌دانم این لرزش به خاطر فشارِ مورد ارزیابی قرار گرفتن بود، یا به خاطر تدریس در حضور شرکت‌کنندگانی که اغلبِ قریب به اتفاق‌شان مربی بودند.

با این حال، برنامه‌ریزی و زمان‌بندی و طرحِ درسی که از شب قبل آماده کردم بودم، کمک کرد تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن، استرسم را مهار کنم و بر کلام و ذهن و کلاس تسلط پیدا کنم.

درسم را برخلاف بقیهٔ شرکت‌کنندگان در دوره که با یک روایت شروع می‌کردند، با آیه‌ای از قرآن شروع کردم و آن را تطبیق دادم با یک موضوع اجتماعی شایع در جامعه. (مدتی است اعتقادم بر این است که آموزه‌های اجتماعی و کاربردی و ملموس، ماندگاری و جذابیت بیشتری برای شنوندگان دارد تا آموزه‌های اخلاقی. البته شاید جدا کردن این دو، و مرزبندی بین آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی کار ساده و حتی درستی نباشد. بهتر است این طوری بگویم: صحبت دربارهٔ روابط انسان‌ها با هم را، از صحبت دربارهٔ رابطهٔ فردیِ انسان با خدا جذاب‌تر دیده‌ام.) دیروز این را بار دیگر تجربه کردم. از حالات حاضرین و چشمان‌شان می‌توانستم تازه بودن مبحث و جذابیتی که برایشان دارد را بخوانم.

دیروز برخلاف روزهای پیش که دوستان دیگری تدریس را عملی تجربه می‌کردند، کلاس یک‌سره سکوت بود و توجه. حتی آن وقت‌هایی که مسائلی را با مخاطب‌ها به اشتراک می‌گذاشتم و آن‌ها را تشویق به شرکت در بحث می‌کردم، به محض این که خودم شروع به صحبت می‌کردم تا مطلبِ به بحث گذاشته شده را جمع‌بندی کنم، کلاس به سرعت رو به سکوت می‌رفت و همهمه‌ها در کسری از دقیقه می‌خوابید. دیروز حتی شلوغ‌ترین و بازیگوش‌ترین شرکت‌کنندهٔ کلاس، آرام بود و تمام توجه‌ش به درس.

رسم‌مان در این دوره بر این است که بعد از اتمام تدریس، شرکت‌کنندگان، مدرّس را نقد کنند و ویژگی‌های بارز مثبت و منفی‌اش را بیان کنند. گاهی استاد کلاس هم در انتها گفته‌های آن‌ها را تکمیل می‌کند.

بعد از تدریسم، وقت نقد که شد، باز استرسی توی دلم لانه کرد. با این حال بی‌صبرانه منتظر شنیدن نقاط ضعف و قوتم بودم که تا آدم از آن ها اطلاع نداشته باشد، برای رفع یا تقویتش تلاشی نخواهد کرد.

وقت ارزیابی، همه بدون استثناء و یک‌صدا، تدریسم را «عالی» و «خیلی عالی» ارزیابی کردند. تعدادی مشخصاً به صحبت کوتاه اجتماعی قبل از شروع درسم اشاره داشتند و آن را بسیار عالی توصیف کردند. بعضی‌ها از قدرت بیان و بعضی دیگر از تفهیم خوب مطلب جدید تعریف کردند. و دلنشین‌تر از همه صحبت دوستی بود که کلامم را متین و موقر ارزیابی کرد و اضافه کرد: «اون‌قدر متین صحبت می‌کرد که آدم دلش نمی‌خواست تموم بشه».

و فقط بعد از همهٔ این‌ها بود که یکی از دوستان به جمع‌بندی آخر بحث انتقاد کرد که البته حق با او بود.

با وجود این که قبل از این هم، در کلاس‌هایم، جسته و گریخته از ارزیابی‌های مثبت شاگردان و مسئولین برگزاری کلاس‌ها، اطلاع پیدا کرده بودم، دیروز جور دیگری خوشحال بودم. خوشحال بودم که در قیاس با عده‌ای مربی، تدریسم از همه بهتر ارزیابی شده و تنها فردی بوده‌ام که فقط «یک» نقد منفی بر کلاس‌داری و تدریس‌ش وارد شده. خوشحالی دیروزم یک جور خوشحالیِ برتری در یک رقابت بود.

در طول مسیر برگشت، خدا را به خاطر نعمت سکون و آرامش، اعتماد به نفس، قدرت بیان، و ریزبینی و دقت و به خاطر آگاهیِ تازه بر بعضی از این نعمت‌ها، شکر کردم و از این که در مسیری افتاده‌ام که با آموخته‌ها، علایق و استعدادم تناسب دارد، شاد و شاکر بودم.

۱۱ دیدگاه

هیچ‌کس تنها نیست!

exam-eve
زودتر از برنامهٔ نانوشته‌ای که در ذهن داشته‌ام، خواندن آن درس را تمام کرده‌ام. امروز جمعه است و به رسم دیگر روزهای تعطیل، اینترنت خوابگاه در تمام روز باز است. اینترنت، اولین انتخابِ وقت‌های بی‌حوصلگی است. عرض سه متری اتاق را طی می‌کنم و از پشت میز به پشت لپ‌تاپِ همیشه روشن می‌روم.

چندتا صفحهٔ همیشگی را باز می‌کنم. سری به ایمیلم می‌زنم و مطابق معمول، چتِ جی‌میل را چند ثانیه‌ای آن و آف می‌کنم. صدای مرضیه از اتاق کناری می‌آید که با تلفن حرف می‌زند. درست پشت همین دیواری که به‌ش تکیه داده‌ام.

به سرم می‌زند بعد از مدت‌ها سری به گوگل‌ریدر بزنم و چند پست وبلاگی بخوانم. در حین گشت و گذار بین مثبتِ هزار آیتمی که بولد شده، متوجهٔ لهجهٔ مرضیه می‌شوم. تا به حال نشنیده بودم با لهجهٔ خاصی صحبت کند. گرچه که حرف‌هایش را می‌شود فهمید اما نمی‌توانم تشخیص بدهم اهل کجاست.

چند آیتم را باز می‌کنم و بیش از آن‌که بخوانم، اسکرول می‌کنم. به نظر نمی‌رسد مطلب خواندنی‌ای داشته باشند. مرضیه چندمین تلفنش را هم زده که بالاخره می‌رسم به وبلاگی که بعد از مدت‌ها به روز شده و اتفاقاً مطالبش خواندنی است… یا لااقل به حالِ بی‌حالِ الانِ من می‌خورد. مشغول خواندنِ آخرین آیتمِ وبلاگ هستم که مرضیه شمارهٔ جدیدی را گرفته و دارد حال و احوال می‌کند. از صحبت‌های ابتدایی می‌گذرد و از امتحانی که داده است می‌گوید. بعد از خواندن آن چند پُست، حسِ نوشتنم سری جُنبانده است. مرضیه با تلفن صحبت می‌کند: «آره، تنهام. بچه‌ها نیستن، دیگه گفتم حالا که کسی نیست به‌تون زنگ بزنم راحت حرف بزنم…»

در می‌زنند. از جا می‌پرم. فاطمه چند دقیقه زودتر از موعدِ هر شب آمده دنبالم.

۲۳ دیدگاه

«سازگاری» یا «سیب‌زمینی‌صفتی»؟

.
معمولاً تجربه کردن موقعیت‌های مختلف خوب است؛ اما هر موقعیتِ تجربه‌شدنی‌ای الزاماً «موقعیت خوب»ی نیست.
این روزها دارم موقعیت جدیدی را تجربه می‌کنم که احتمالاً جزء تجربیاتِ آزاردهندهٔ خوب است! موقعیت هم‌زیستی با دسته‌ای از انسان‌های بی‌تفاوت یا شاید هم «زیادی سازگار». آدم‌هایی که محیط‌شان هر شکلی باشد، خودشان را با آن وفق می‌دهند و زندگی‌شان را با آن سازگار می‌کنند.
سازگاری و انعطاف‌پذیری اغلب جزء صفات مثبت آد‌م‌ها محسوب می‌شود، اما واقعاً حد و مرز سازگاریِ مطلوب و پسندیده کجاست؟ تا کجا انعطاف به خرج دادن خوب است و از کجا به بعد تبدیل می‌شود به سیب‌زمینی‌صفتی؟
این سؤالی است که این روزها زیاد از خودم می‌پرسم؛ این روزها که به سکوت، نشسته‌ام به تماشای زندگی آدم‌های «زیادی سازگار»… آدم‌هایی که گرچه ممکن است گاهی زیر لب غری هم بزنند، اما هیچ‌وقت نخواهید دید که ذره‌ای تلاش در جهت تغییر شرایط زندگی‌شان به خرج دهند.
از عبارتِ «تغییر شرایط» فکرتان نرود سمت تغییر فضای فرهنگی و اجتماعی! موضوعِ مورد نظرم ساده‌تر از این‌هاست. دارم از تغییرات فیزیکی محیط زندگی و محل استقرار حرف می‌زنم. از زدن یک میخ به دیوار یا جابجا کردن یک صندلی و خریدن یک قوطی کبریت پنجاه تومانی.
آدم‌های «زیادی سازگار»ِ اطراف من، از این دست آدم‌ها هستند که اگر هر روز مجبور شوند به خاطر وجود تکه‌سنگی راهشان را کج کنند، این کار را می‌کنند؛ اما هرگز نخواهید دید که خم شوند و آن سنگ را از سر راه‌شان بردارند. آدم‌هایی که اگر روزی دستگاه حرارتی اتاق‌شان خراب شود، به جای زنگ زدن به مسئول مربوطه، پتوی بیشتری دور خودشان می‌پیچند و اگر در اتاق‌شان یک پریز برق بیشتر تعبیه نشده باشد، نوبتی از آن استفاده می‌کنند و تا ابد فکرشان سمت سه راهه و سیم رابط نخواهد رفت؛ یا اگر هم برود، همت‌شان به تهیهٔ آن نمی‌رسد! آدم‌هایی که انگار همیشه نیازمندِ کسانی‌اند که کمی زندگی را برای‌شان بهینه کنند و راه‌شان را هموارتر!
این روزها دارم به این فکر می‌کنم که اگر به اسم انعطاف‌پذیری و سعهٔ صدر، همهٔ آدم‌ها تبدیل شوند به چنین انسان‌هایی، چه بر سر جامعهٔ انسانی خواهد آمد. احتمالاً بشر رجعت خواهد کرد به عصر حجر و بل پیش از آن!
به این فکر می‌کنم که تغییرات زندگی و تاریخ را قطعاً این آدم‌ها نمی‌توانسته‌اند ایجاد کرده باشند. گرچه که انعطاف‌ناپذیری و زیادی سخت‌گیر بودن هم صفت پسندیده‌ای نیست، اما به نظر شما آدم‌هایی که یا به همه چیز زیادی راضی‌اند و یا فکرشان به شرایط بهتری قد نمی‌دهد و یا حال تغییر شرایط را ندارند، به چه درد این جامعه و پیشرفت آن می‌خورند؟ این چیزی است که این روزها به آن فکر می‌کنم.
۱۱ دیدگاه

نکته‌های کوچک، آسیب‌های جدی

اختلاف در هر خانواده‌ای و بین هر زوجی ممکن است وجود داشته باشد. اصل وجود اختلاف موضوع خاص و ویژه‌ای نیست. اما غیر از نوع اختلاف‌هایی که ممکن است وجود داشته باشد، نحوهٔ برخورد زوجین در مسئلهٔ مورد اختلاف می‌تواند تعیین کننده باشد.

این که یک همسر چه برخوردی در موقع بروز مشکل داشته باشد و چه راه حلی برای آن ‌بیندیشد، اغلب از خود مسئلهٔ حادث شده اهمیت بیشتری دارد. چرا که معمولاً زوجین -خصوصاً در ابتدای زندگی مشترک- در لحظهٔ بروز مشکلات حساس‌تر شده و آستانهٔ تحمل پایین‌تری پیدا می‌کنند و در این زمان، کوچک‌ترین مسائل می‌تواند موجب سوء تفاهم شده و مسئله را بغرنج کند.

 نکته‌ای که اخیراً توجهم را بیش از پیش جلب کرده است، افرادی هستند که همسران در مواقع بروز مشکل، آن‌ها را طرف مشورت خود قرار می‌دهند. پیش از این‌ها -آن طور که ما شنیده‌ایم- طرف مشورت، همواره ریش‌سفیدان و بزرگانی بوده‌اند که مشکلات زندگی را تجربه کرده بودند.

در زمان ما معتبرترین مشاوران -به عقیدهٔ من- روانشناسانِ متبحر و کار بلدند. با این وجود، راهنمایی گرفتن از دوستان و درد دل با هم‌سن‌وسالان بسیار رایج است و این مسئله، خصوصاً در سنین نوجوانی و ابتدای جوانی، به دلیل کم‌تجربگی و دانش محدود و غلبه‌ٔ احساسات، می‌تواند منشأ اشتباهات بزرگی شود.

اما بیش از این‌ها چیزی که دارد به رسم و عادت تبدیل می‌شود، درددل کردن و یا مشورت گرفتن از همکار، هم‌دانشگاهی، یا دوستانی از جنس مخالف است.

زنی را تصور کنید که در ابتدای زندگی مشترکش، با همسرش دچار اختلافاتی شده، رفتارهای او برایش عجیب است و درک کاملی از رفتارها یا بعضی واکنش‌های او ندارد. زن برای حل مسئله، همکار خود را که مردی به نظر فهیم و آگاه است، طرف مشورت خود قرار می‌دهد و با این دلیل که مردها همدیگر را بهتر می‌شناسند، از او دربارهٔ موضوع، طلب راهنمایی می‌کند و انتظار تحلیل دارد.

همکار او که از رجوع زن به خود در حل مسئله، احساس تأمین‌کنندگی و به تَبَع آن، احساس شخصیت می‌کند، هر آنچه که به تجربه دریافته و یا حدس می‌زند با او در میان می‌گذارد. زن به حرف‌های او خوب گوش می‌دهد و به نظرش حرف‌های او منطقی می‌آید. زن بعد از پیاده کردن دستور العمل‌های پیشنهادی همکارش، یا نتیجهٔ مطلوبی می‌گیرد و یا دچار مشکلات دیگری می‌شود و در هر دو حالت مجدداً به همکارش رجوع می‌کند و برای ادامهٔ حل مسئله چاره‌جویی می‌کند. (حالت اول: نتیجهٔ مطلوب گرفته، پس همکارش کاربلد است. حالت دوم: مشکلات بیشتر شده، پس احتمالاً به راهنمایی بیشتری نیاز دارد.)

این مسئله در کوتاه‌زمان، نارضایتی زن نسبت به همسرش را می‌تواند افزایش دهد و موجب بروز اختلافات بیشتر گردد. زن در جریان صحبت با همکارش، راه‌حل‌ها و تحلیل‌های او را که خارج از گودِ مشکلات نشسته می‌شنود، هوش و فراستِ او را در دل تحسین می‌کند و به طور ناخواسته همکارش را با همسرِ پراشکالش مقایسه می‌کند.

این قیاس که در نتیجهٔ آن، همکار زن، مردی پخته، جا افتاده و دانا جلوه می‌کند، و همسر زن، مردی خام و ناتوان و بی‌اطلاع به نظر می‌رسد، خصوصیات منفی همسر را در نظر زن بیش از پیش بزرگ کرده و زن را در قیاس همیشگی و ناخودآگاه قرار می‌دهد.

زن در ضمیر خود از همسرش، مردی فهمیده و به فراستِ همکارش را انتظار دارد و همواره از خودش سؤال می‌کند با وجود مردانی به مردانگی همکارش، چرا با چنین مردی ازدواج کرده است و چرا باید زندگی با چنین مردی را ادامه دهد.

این صورت بسیار ساده شدهٔ این مشکل است و البته اگر جای زن و مرد را در این مسئله با هم عوض کنیم، قاعدهٔ ساده‌شده به قوت خود باقی است… اما بسیاری از مشاورین و روانشناسان هم، مرد یا زن‌هایی هستند که به مردان و زنان دیگر مشاوره می‌دهند؛ چرا این مشکل را در مشورت با مشاوری از جنس مخالف مطرح نمی‌کنیم؟

جوابْ به نوع رابطهٔ افراد با یکدیگر برمی‌گردد. مشاور، حکمِ مشاور را دارد و بس. او کسی است که ما از او فقط در جریان بروز مشکلات مشورت می‌خواهیم و مشورت و کمک او را وظیفهٔ او تلقی می‌کنیم و بعد از راهنمایی‌هایش، از او خداحافظی می‌کنیم و می‌رویم.

اما یک دوست، یک همکار، یک آشنا، پیش از هر چیز، دوست، همکار و آشنای ماست. نحوهٔ ارتباط ما و به دنبال آن، انتظار ما از او با انتظار و نوع رابطه‌مان با یک روانشناس یا مشاور بسیار متفاوت است. به همین دلیل است که کمتر پیش می‌آید بین مشاور و همسرمان قیاسی بکنیم؛ در حالی که صحبت‌ها و راهنمایی‌هایی خوبِ دوستان‌مان را ناخواسته به شخصیت خودشان نسبت می‌دهیم و آنان را فردی با همین خصوصیاتی که در کلام‌شان می‌شنویم تصور می‌کنیم.

این‌ها نکته‌های به ظاهر کوچکی‌اند که در جامعه در حال گسترش بوده و در مواردی ریشه‌های بعضی زندگی‌ها را خشکانده است.

۵ دیدگاه

مهارتِ درستْ اندیشیدن

مهم‌ترین رکن زندگی انسانی که او را از بقیهٔ جانداران جدا می‌کند، تفکر و اندیشیدن است. چیزی که زندگی انسان را حقیقتاً شکل می‌دهد و عقاید، رفتار و روش زندگی او را جهت می‌دهد، نتایج و ره‌آورد اندیشه است.

همهٔ ما از فکرمان کار می‌کشیم، اما همهٔ ما متفکر نیستیم. در واقع متفکرین تاریخ، درصد ناچیزی از انسان‌های کرهٔ خاکی را تشکیل داده‌اند.

اندیشه‌های ناچیز ما، عموماً بر پایهٔ یافته‌ها و پیش‌فرض‌های دیکته شده‌ای‌ست که به مرور از بدو تولد آموخته‌ایم و شاید به همین دلیل باشد که عموم انسان‌ها، آینده‌ای در همان مسیر کودکی، و عقاید و ارزش‌های فراگرفته در سنینِ ابتدایی زندگی دارند، و نسبت انسان‌هایی که در زندگی‌شان دچار تغییرات اساسی در بینش و عملکرد و روش می‌شوند، همواره کمتر از سایر انسان‌هاست.

چگونگی درستْ اندیشیدن و تفلسف نیاز به آموزش از دوران کودکی دارد. در واقع کودکان که در حال فراگیری و آشنایی با دنیا و مافیها هستند، به نوبهٔ خود بهترین اندیشمندان‌اند و ژرف‌ترین نگاه‌ها را دارند. کودکان به هر چه که می‌رسند وارسی می‌کنند و آنجا که نمی‌دانند، می‌پرسند. سؤال‌های اساسی کودکان، اغلب ساده‌ترین مسائل زندگی ماست؛ مسائلی که بیش و پیش از آنکه همه‌شان را حل کرده باشیم، به آن‌ها عادت کرده‌ایم.

اگر در خانه و بعد در مراکز آموزشی، روی روش اندیشیدن و نیز نگاه انتقادی تکیه می‌شد، پرسش‌ها و کنجکاوی‌ها و به تبع آن تحولات و تخیلات و ابداعات به شدت افزایش پیدا می‌کرد.

چیزی که ما در مدارس می‌آموختیم، غالباً حفظ طوطی‌وار دسته‌ای اندیشهٔ بسته‌بندی شده بود. ما همگی جیره‌خوار و مصرف‌کنندهٔ علم تربیت شده‌ایم. به همین دلیل هم هست که با کوچک‌ترین استدلالات و توجیهات، قانع می‌شویم؛ کمتر به سؤالات چالش برانگیز می‌رسیم؛ و طبعاً در مقابل آموخته‌های -مثلاً- علمی‌مان، کمتر قادر به دفاع‌ایم.

این روش مصرف‌کنندگیِ بی‌سؤال و بدون تعمق، نتیجه‌اش می‌شود انسان‌هایی که اگر در هر کجا زندگی کنند، به همان رنگ و روی زندگی خو می‌گیرند و با سست‌ترین توجیهات و استدلالات، تغییر رویه می‌دهند.

برای داشتن یک زندگی معقول و معنادار، ما ناچاریم از یاد گرفتن روش درستِ اندیشیدن. باید بیاموزیم و به کودکان‌مان هم یاد بدهیم چطور نگاه سؤالی خود را بر همه چیز بیفکنند و از کنار داده‌ها، بی‌تجربه و آزمایش و بی‌تعقل نگذرند. خالی کردن ذهن از پیش‌فرض‌ها، تردید وارد کردن در آموخته‌های بسته‌بندی و فریز شده،‌ تشکیک در گزاره‌های مسلّم‌ فرض شده و در یک کلام، زندگی را از نو آموختن چیزی است که به آن نیازمندیم.

۹ دیدگاه

هنرِ مدیریتِ روابط

در اغلب موارد، شکل روابط با دیگران را خود ما تعیین می‌کنیم. ماییم که با برخوردها و عکس‌العمل‌هامان در مقابل کردار و گفتار دیگران، قالب روابط را طرح‌ریزی می‌کنیم.

اما گاهی موانعی در درون ما، مثل شرم و کم‌رویی، یا موانعی از بیرون، مثلِ موقعیت اجتماعی و جایگاه طرف مقابل، جریانِ شکل دادن روابط را دچار خدشه می‌کند و آن را چندان که مورد نظر ماست به پیش نمی‌برد. ممکن است در این مواقع، انسان ناچار به سوختن و ساختن تن دهد یا در صورت امکان، به طور کلی قید آن رابطه را بزند.

هر انسانی، بنا به جایگاهی که در هر رابطه دارد، دارای رفتار و کردار خاصِ آن جایگاه است. یک انسان که با نفر الف دوستِ صمیمی است، ممکن است کارمندِ انسانِ ب باشد که هر کدام از این نسبت‌ها، شکل رابطه‌ٔ او را -ولو اندکی- تغییر می‌دهد.

این تغییر رفتار به تناسبِ مخاطب، الزاماً به معنای دورویی فرد نیست، بلکه ضروریِ موقعیت‌ها و جایگاه او در هر رابطه است. بسیاری از رفتارهای دوستانهٔ صمیمی، در رابطهٔ رئیس و مرئوس، ناپسند و نامطلوب شمرده می‌شود. چنانکه عکس این مطلب هم صادق است؛ یعنی بسیاری از رفتارهای خیلی رسمی و خشکِ رئیس و مرئوسی در رابطهٔ دوستانه، توهین‌آمیز یا نامطلوب جلوه می‌کند. چرا که هر رابطه، بنا به تعاریف و قرارهای نانوشته، حریم و حدودی دارد که الزاماً منطبق با مرزهای روابط دیگر نیست. شناخت این حد و حدودها، و مرزهای هر رابطه، یکی از مهارت‌های ارتباطی هر فرد تلقی می‌شود.

این موضوع ظریف و حساس -به نظر من- در رابطهٔ استاد و شاگردی نمود بیشتری دارد. من به عنوان یک شاگرد، از استادم انتظارِ رفتار علمی و البته مناسب با رابطهٔ استاد-شاگردی را دارم و ورود او را به بعضی حریم‌های دیگر ناپسند می‌شمارم. برای من،‌ حفظ حرمت در رابطهٔ استاد-شاگردی، یکی از موانع طرح‌ریزی ساختار و شکل رابطه است که گاه حذف آن بیش از پیش زمان‌بر شده است.

بعضی شوخی‌های شخصیِ استاد با شاگرد، بعضی لطیفه‌گویی‌ها، بعضی لطف‌های غیرضروری، از نظر من رابطهٔ استاد-شاگردی را به شدت در معرض تخریب قرار می‌دهد. ابهت علمی استاد، و شأن و جایگاه او را متزلزل کرده، عمق احترام و ستایش شاگرد را به شدت کاهش می‌دهد.

گاهی در این مواقع با بی‌پاسخ گذاشتنِ آن رفتار یا گفته -گرچه در طولانی‌مدت- می‌توان شکلِ مخدوش شدهٔ رابطه را ترمیم کرد. شاید هم گاهی بتوان با یک جملهٔ محترمانه، مستقیم یا غیرمستقیم، رابطه را تا حدودی مدیریت کرد. اما گاه، ممکن است واقعاً چاره‌ای جز بردباری نباشد.

بدون دیدگاه

به نام خدا و اسلام، تقوا کنید؛ نه متعه!

متعههمیشه این را شنیده‌ایم که این عملِ بدِ بعضی از مسلمانان است که بعضی‌های دیگر را از اسلام زده می‌کند و نه خود اسلام. در مورد ازدواج موقت هم همین‌طور است. یعنی یک دستور حساب‌شدهٔ اسلامی، با عملِ بدِ بعضی از سوءاستفاده‌گران، باعث مذموم شدن آن در باورها شده است.

البته منحصر کردن علتِ کراهتِ شدید اغلب مردم نسبت به ازدواج موقت، به عمل بدِ بعضی از سوءاستفاده کنندگان، ساده‌انگاری است، و من در صدد ارتکاب چنین اشتباهی نیستم. اما به قطع یکی از دلایل منفور بودن ازدواج موقت همین وجود سوءاستفاده‌چی‌هاست؛ خصوصاً سوءاستفاده‌گرانی که همواره سعی کرده‌اند کار خود را به آیات و روایات مستند کنند و به این طریق دهان «مردم» را ببندند.

عینی‌تر بگویم: یکی از علت‌های ایجاد حس انزجار درخصوص ازدواج موقت، نزد زنان و بعضی از مردان، مردان متأهلی هستند که این حلال را وسیله‌ای جهت اطفای آتشِ شهوت خود قرار داده‌اند. بله، اصلاً شاید یکی از حکمت‌های ازدواج موقت همین باشد؛ ولی نه به قیمت از هم پاشیدن یک ازدواج دائم یا زجر دادن همسر دائم؛ که اولی مباح است و دومی حرام.

یکی از صحبت‌های شایعِ مردان متأهلی که به ازدواج موقت رو می‌آورند این است که همسر دائم‌شان آنان را چنان که باید تمکین نمی‌کند و بعد این حق را به خود می‌دهند که بروند و از طریق دیگری تمکین شوند و چه راهی بهتر از ازدواج موقت؟

در قاموس این مردان کمتر نشانی از مدارا و صبر و تحمل و تلاش می‌شود دید. گویی این مردان که اتفاقاً به خاطر برآوردن هوس‌های‌شان به وفور دم از خدا و التزام به دستورات الهی می‌زنند، تقوا را از یاد برده‌اند. مگر نه این که همین خدای خیلی باحالی که صیغه را حلال کرده، بیشتر از هر چیزی انسان را به رعایت تقوا و کنترل شهوت دعوت کرده است؟ شهوت اعم است از شهوت شکم، شهوت مال، شهوت مقام، شهوت جنسی و هر خواستهٔ برآمده از نفس که گرفتار شدن به آن، انسان را ضعیف‌النفس می‌کند. حال چطور است که فقط متعه دستور خداست، اما نیازردن همسری که خود، جوانی و زندگی‌اش را وقف زندگی با او کرده است، و نیز تلاش کردن برای حفظ شیرازهٔ زندگی، دستور خدا نیست؟

این مردان که در مقولهٔ ارضاء جنسی از راه متعه، شدیداً عبدِ حلقه‌به‌گوشِ خدا شده‌اند، به اسم نیاز و برآوردن نیاز، عنان خود را به دست شهوت‌شان می‌دهند و نارضایتی همسر دائم‌شان را از ازدواج موقت، به بی‌ایمانی یا سست‌ایمانی او نسبت می‌دهند.

مشکلات زندگی مشترک را باید حل کرد،‌ باید با صبر و حوصله و البته ورع -که کمتر در چنین مردانی یافت می‌شود، آن مشکلات را کنترل کرد. علم روانشناسی امروز به جایی رسیده است که کمتر بهانه‌ای به دست چنین مردانِ خودپرستی که جز خود، و رضایت خود از زندگی جنسی به چیزی نمی‌اندیشند، ندهد.

البته که نمی‌خواهم ازدواج موقت را به طور کلی برای متأهلین نهی کنم؛ چیزی که تأکید و اصرار بر آن دارم، ارتکاب این عمل، بدون دلیل معقول و بدون رضایت همسر اول است، به گونه‌ای که موجب آزار او شده و سبب سست شدن شیرازهٔ زندگی‌شان شود. اشاره‌ام به راحت‌طلبی مردانی است که به جای حل مشکل، به مشکلات زندگی‌شان اضافه می‌کنند. نقدم به مردانی است که به جای مدارا و تلاش برای حل مسئله و حفظ خویشتن و افسار زدن به نفس خود، به نام خدا و اسلام، به دم‌دست‌ترین راه‌حلی می‌اندیشند که می‌تواند فقط و فقط -تاحدودی- حلّال مشکل خود آنان باشد و نه مشکل همسر یا خانواده‌شان.

راستی! راه حل این مردان برای زنانی که همسرشان قادر به برآوردن نیازهای عاطفی و جسمی‌شان نیستند، چیست؟

۲۲ دیدگاه

ناهار عروسی

چند روز پیش برای نوشتن یک مطلب، کمی در مورد مراسم عروسی حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) مطالعه می‌کردم که نکته‌ای توجه‌ام را جلب کرد که پیش از این، به آن دقّت نداشتم.

بعد از این که حضرت علی(ع) و فاطمه(س) به عقد یکدیگر در می‌آیند، پیامبر(ص) به کمک حضرت علی و بعضی یاران‌شان، مقدمات جشن عروسی را فراهم می‌کنند و در یک روز جمعه، مراسم عروسی را برگزار می‌کنند و ولیمهٔ آن را ظهر روز جمعه به مهمانان می‌دهند و حوالی شب، حضرت زهرا را راهی خانهٔ جدیدش می‌کنند. به عبارت خودمانی‌تر، مردم به «ناهار عروسی» دعوت بوده‌اند، به جای «شام عروسی».

رسم برگزاری عروسی در صبح یک روز و دعوت از دوستان و آشنایان برای ناهار آن روز، در بعضی از مناطق کشور ما نیز مرسوم است؛ ولی آنچه که به عنوان «رسم» در اغلب شهرهای بزرگ شناخته می‌شود، برگزاری جشن در شب است و مهمان کردن به شام.

رسم ناهار عروسی به جای شام عروسی، مزایایی دارد که به نظرم ارزش این را دارد که آدم ریسک تغییر آداب و رسوم را بپذیرد و کمی خلاف جهت رودخانه شنا کند. به طور مثال:

۱. اول از همه این که گرفتاری‌های عروسی از صبح تا شب، به صبح تا ظهر کاهش پیدا می‌کند. البته به شرطی که عروسی در خانه برگزار نشود تا مهمان‌ها هوس کنند تا آخر شب همانجا خوش بگذرانند!

۲. معمولاً روز عروسی را طوری انتخاب می‌کنند که شبِ قبل از یک روزِ تعطیل باشد تا اگر مراسم، احیاناً دیر تمام شد، دانش‌آموزان و کارمندان در فردای عروسی که روز تعطیل است استراحت کنند و مجبور نباشند با خستگی به محل کار یا تحصیل بروند. برگزاری عروسی در ظهر یک روز تعطیل که اتفاقاً می‌تواند روز جمعه باشد که عروسی در آن روز مستحب است، به راحتی این مشکل را از سر راه برمی‌دارد.

۳. برگزاری عروسی در ظهر یک روز تعطیل، به عروس و داماد این امکان را می‌دهد که بعدازظهر آن روز را هر طور که مایل‌اند سپری کنند؛ با فراغ بال به آتلیه بروند یا حتی در خانه کمی استراحت کنند و در عوض، اولین شامِ رمانتیک و آرامِ دو نفره را در منزل خود تجربه کنند.

۴. اگر عروسی در ظهر یک روز تعطیل برگزار شده باشد، مهمانان گرفتار ترافیکی که در شب‌ها، خصوصاً شب‌های تعطیل در جای‌جای شهر دیده می‌شود، نخواهند شد و در خلوت‌ترین ساعات روز به عروسی رفته و برمی‌گردند.

۵. شلوغی مکان عروسی و رفت و آمدهای زیاد، دیگر موجب سلب آسایش همسایگان نشده و طبیعتاً مزاحم خواب شبانه‌شان هم نمی‌شود.

تا به حال تجربهٔ شرکت در چنین عروسی‌ای را نداشته‌ام که مشکلات احتمالی‌اش را حدس بزنم، اما به نظرم ارزش ریسک کردن را داشته باشد.

۱۵ دیدگاه