اسکله خالی که می‌شود از آدم‌ها
شاخه گل را به دست کسی می‌دهم
که کنار آب ایستاده
و کسی به استقبالش نیامده
و شاخه‌گلی را به سویم دراز کرده است

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها:

منطقهٔ عملیاتی فتح‌المبین؛ فروردین ۹۱

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: اماکن مقدس, جنوب, فتح المبین, همین دور و بر

.

هر وقت دیدی برده‌اندت بالا و دارند بادت می‌کنند، بدان که روزگار از دست آویزان‌ت کرده است به قناره که پوست‌ت را بکند…

.

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: رضا امیرخانی, قیدار, نشر افق

این مدل‌ها جلب توجه می‌کند

اخیراً که بحث‌هایی از مدل‌های متنوع بستن شال و روسری به میان آمده، عده‌ای از همین دوستانِ طرفدار تنوع، و البته دوستانِ مخالفِ تنوع جبهه گرفته‌اند که این‌ها دیگر چه جور «حجاب»هایی است؟ حجاب نباید جلب توجه کند (به قولی حجاب نباید زیبا باشد؛‌ چرا که زیبایی باعث جلب توجه می‌شود و همینْ با هدف شرع از پوشش در تضاد است!*).

برای تبیین این موضوع، سعی کرده‌ام نمونه‌ای مصداقی را مورد توجه قرار دهم که پس از بررسی آن، خوانندهٔ گرامی و فکور، از ورای این مثالِ ناقص، خود به مقصودِ مبسوط نویسنده نائل می‌شود.

به طور مشخص دربارهٔ این قبیل مدل‌ها (+ و +) دارم صحبت می‌کنم؛ و البته مدل‌های مشابهش. نظرات ذیل این مدل را بخوانید… عده‌ای از دوستان که تعداشان هم کم نیست، به برآمدگی پشت سر مانکن «گیر» داده‌اند که «مثل کوهان شتر است و مصداقِ حدیث پیامبر» و یا به آرایش مانکن! این دوستان آدم را یاد آن فردی می‌اندازند که وقتی با اشارهٔ انگشت، دوردستی را به‌ش نشان می‌دهی، به نوک انگشتت چشم می‌دوزد و می‌گوید چرا ناخنت این‌قدر دراز است! (خب این مانکن، یک نمونه است؛ شما کوهان شتر را بردار!)

 دوستان دیگری که از جلب توجه کردن این مدل‌ها صحبت کرده‌اند، احتمالاً فراموش کرده‌اند که در بطنِ خود جامعه، به طور واقعی و نه انتزاعی و تئوریک، با چه مدل‌هایی مواجه‌ایم. آیا به نظر این دوستان، شالی که دو پرش آزاد است و لاخ‌های فر شده و رنگ شدهٔ مو از هر جهتش هویداست و گوش و گوش‌واره و گردن و گاه فراتر از این‌ها در معرض دید است، توجه بیشتری را جلب می‌کند یا این نوع مدل بستن روسری؟ و به نظر این دوستان، اصولاً مفسدهٔ کدام‌یک بیشتر است؟

زیر چادر؟

بعضی از دوستان اعتراض‌شان که گاه توأم شده با تمسخر به این است که این مدل روسری‌ها را که نمی‌شود زیر چادر پوشید! بله بعضی از این مدل‌ها را واقعاً زیر چادر نمی‌توان استفاده کرد، چون علاوه بر این که اصلاً تنوعش دیده نمی‌شود، یک سری حجم‌های نازیبایی را روی سر و زیر چادر ایجاد می‌کند که خنده‌دار می‌شود. اما این دوستان بد نیست قبل از به سخره گرفتن چنین موضوعی به این فکر کنند که آیا مخاطب این پیشنهاداتِ پوشش، خانم‌های چادری هستند یا غیرچادری. من فکر می‌کنم این روشن و واضح است که چنین نمونه‌هایی در درجهٔ اول برای استفادهٔ بدون چادر است و برای کسانی است که دوست دارند هم محجب باشند و هم شیک بپوشند و در عین حال چندان دل خوشی از نمونه‌های رایج در جامعه ندارند. و اگر قرار باشد یک خانم چادریِ با ذوق از این مدل‌ها استفاده کند، با اندک تغییراتی که در آن می‌دهد، می‌تواند حجم‌های نازیبای زیر چادر را حذف کند و به گونه‌ای خوشایند ازش استفاده کند.

مهمانی باحجاب؟

علاوه بر مورد فوق، بعضی از این مدل‌ها برای استفاده در بعضی مهمانی‌ها بسیار مناسب و شکیل است. البته در مقابل این صحبت هم، جبهه‌گیری‌های زیادی شده و می‌شود؛ مثل این که: «مگر نامحرمِ یک مهمانی از نامحرم‌های کوچه و خیابان محرم‌تر است؟» و اگر در پاسخ اشاره‌ای به این بکنی که از این مدل در مهمانی‌های زنانه هم می‌شود استفاده کرد، می‌پرسند: «مگر در مهمانی زنانه هم روسری می‌پوشند؟»

در اینجا باز هم همان اشتباه اول تکرار شده و تصور شده است که مخاطب چنین نمونه‌هایی، خانم‌های محجبهٔ چادری‌اند و بس! واقعیت این است که بعضی وقت‌ها، توانایی اندیشیدنِ فراتر از کلیشه‌ها و دیده‌های‌مان را نداریم. من دخترانی را می‌شناسم که تمایلی به داشتنِ حجاب سفت و سختِ چادر و مقنعه ندارند و در عین حال بی‌قیدی در پوشش را هم برنمی‌تابند. و اتفاقاً دیده‌ام که چقدر تلاش می‌کنند در مهمانی‌ها یا مراسم جشن و عروسی، هم پوشیده باشند و هم زیبا باشند و خاص. حتماً شما هم دور و بر خودتان نمونه‌های این‌چنینی دیده‌اید.

حال تصور کنید به کمک این پوشش، این دسته از بانوان، هم به خواستهٔ خودشان در شکیل بودن برسند و هم حفظ حجاب بکنند. هنوز هم به نظرتان این اتفاق بدی است؟

در مورد مهمانی‌های زنانه، باید بگویم تعجب می‌کنم از دوستانی که تصور می‌کنند الزاماً در هر مهمانی زنانه‌ای حجاب‌ها برداشته می‌شود. مهمانی‌های زنانهٔ زیادی هستند که در هر کدام به دلیلی مدعوین حجاب را برنمی‌دارند. به عنوان نمونه می‌شود از مراسم‌های زنانه‌ای که رنگ و بوی مذهبی دارد نام برد؛ مثلاً مراسم جشن میلاد حضرت زهرا(س) را تصور کنید که در آن به دلیل حفظ حرمت یا هر دلیل دیگری، بانوان با حجاب حاضر می‌شوند؛ گرچه که حجاب در محفل‌های زنانه به سفت و سختیِ حجاب در بیرون از مجلس نیست.

حال اگر در یک چنین مهمانیِ شادی، کسی چنین پوششی را برای خود انتخاب کند و چنین آراسته و زیبا در جمع حاضر شود، هنوز هم برای دوستانِ چند آتیشه‌مان(!) خیلی عجیب یا مضحک است؟

من کسانی را می‌شناسم که به دلایلی مثل موقعیتِ خاص همسرشان در جامعه، یا موقعیتِ اجتماعی خودشان، در جشن‌ها و مهمانی‌های زنانه هم به حفظ درجه‌ای از حجاب معتقد و پای‌بندند؛ که در این موارد استفاده از این چنین نمونه‌هایی برای آن‌ها می‌تواند علاوه بر حفظ زیبایی، آنچه که منظور نظرشان است را هم برآورده کند.

پس دوستانْ می‌بینند که می‌شود در مهمانی‌ها هم از این مدل‌ها استفاده کرد؛ چه در مهمانی‌ها و جشن‌های مختلط (برای کسانی که مقید به حجاب‌اند اما نه به اندازهٔ بعضی بانوانِ چادری) و چه در مهمانی‌های زنانه (برای بانوانی که به دلایل ذکر شده مایل به داشتن حجاب‌اند).

کمی انعطاف بد نیست!

همیشه حرف‌ها در وقت شعار زیبا هستند و اغلب روی آن‌ها اتفاق نظر داریم؛ اما همین حرف‌ها وقتی رو به عملی شدن می‌روند، در مصادیق‌شان منشأ اختلاف‌اند. ایجاد تنوع در پوشش تقریباً موضوع مورد اتفاق‌نظری است؛ اما گاهی از ایجاد تنوع، ناخواسته، ندانسته و یا به دلیل سوء تفاهمِ ایجاد شده، جلوگیری می‌کنیم.

 تنوع در مدل‌های روسری و بستن شال، به دلیل پوشیدگی بیشترش نسبت به مدل‌های رایجِ جامعه، و در عین حال زیبایی و شکیل بودنش، نه تنها مانعی ندارد که به نظر نویسنده حتی لازم است. این در حالی است که عده‌ای از دوستانِ دغدغه‌مند، با چنین تنوعی مخالف بوده و آن را انحرافی در مسئلهٔ حجاب می‌دانند. در حالی که ریشهٔ اغلبِ انتقاداتِ آنان به دلیل بی‌توجهی به طیف مخاطبینِ چنین پوشش‌هایی است.

مدل‌های متنوعی که در این نوشته از آن‌ها صحبت شد، بر خلاف تصور بسیاری از دوستانِ مخالف، الزاماً پیشنهاداتی برای خانم‌های چادری و دخترانِ شدیداً معتقد به حجابِ حداکثری نیست؛ این‌ها پیشنهاداتِ کوچکی است به بانوانی که خواستار تنوع، زیبایی و البته پوشش‌اند (گرچه پوشش حداکثری مدنظرشان نباشد).

ضمن این که روشن است که منظور از «پیشنهاد»، صرفاً طرح پیشنهاد است و نه آن‌طور که بعضی دوستان در نظرات‌شان ابراز کرده‌اند، اجبار و الزام به چنین پوششی. تا بوده همین بوده که وقتی طرحی «پیشنهاد» می‌شود، عده‌ای که خوش‌شان می‌آید می‌توانند بپذیرند و عده‌ای که به هر دلیلی نمی‌پسندند، می‌توانند نپذیرند؛ در «پیشنهاد»، «اجبار» نیست.

اما در این میان بعضی مقاومت‌ها صرفاً به جهت جلوگیری از بدعت‌گذاری صورت می‌گیرد که قابل درک است و با تأملی کوتاه قابل رفع. اگر دوستانی که با طرح مدل‌های متنوعِ پوشیده، ترس از بدعت در حجاب و پوشش را دارند نیم‌نگاهی به اطراف‌شان بیندازند و دخترها و زنانِ کوچه و بازار و مدارس و دانشگاه را ببینند، به لزومِ ارائهٔ طرح‌های متنوع و پوشیده و در عین حال زیبا اذعان خواهند کرد؛ چرا که تصدیق می‌کنند محجبه شدن همهٔ این زنان و بانوان، ممکن نیست (حداقل با توجه به شرایط و زیرساخت‌های کنونی)؛ اما «بهتر کردن»ِ پوشش بخشی از آنان، به کمک طرح‌های زیبا و بدیع، ممکن است (گرچه این بخش، بخش کوچکی از آنان باشد).

به نظرم با توجه به وضع کنونی پوشش در جامعه، بهتر است واقع‌گرایانه بپذیریم که دورانِ سخت‌گیری‌های بیش از حد و نگاه‌های صفر و یکی به سر رسیده است و با در نظر گرفتن طرح‌هایی بدیع اما بی‌خطر(!) می‌توان در بهبود وضعیتِ پوشش گروهی از بانوان قدمی برداشت. بهتر است به جای تمسخر و منع کردن از تنوع‌های این‌چنینی که حدود شرعی در آن رعایت می‌شود، اجازه بدهیم بخشِ میانیِ جامعهٔ بانوان به‌جای تمایل و گرایش به پوشش‌های غیرشرعی و محرکِ کنونی در جامعه، جذب چنین نمونه‌هایی از پوشش شده، علاوه بر حفظ زیباییِ مورد نظرشان، به حجاب بهتری دست یابند.

در انتها باز تأکید می‌کنم که این چنین مسائلی، صرفاً طرح‌های ساده و دمِ دستی است برای کمی،… فقط کمی بهتر کردن مسئلهٔ حجاب؛ وگرنه آنچه که در واقع باید انجام شود کارهای فرهنگیِ قوی و زیرساختی است که الزاماً ربطی به پوشش ندارد. (+)

.

*موضوعی که در این مباحث، همچون سلاحی قدیمی همواره مطرح می‌شود این است که «حجاب نباید جلب توجه کند»؛ اما نکته‌ای که پاسخش اغلب مغفول می‌ماند این است که «آیا هر جلب توجهی حرام است؟»

© کوثر در کوثرانه | 16 نظر | برچسبها: تنوع, حجاب و عفاف, روسری

ستاره‌ها می‌درخشند…

تا صبح ماه را
به نظاره خواهم نشست و
لحظه‌ای پلک نخواهم زد؛
و به احترامِ زیبایی‌ش
کلامی نخواهم گفت،
آهی نخواهم کشید،
و هوای پاکِ ستارگان را
به خمیازه‌ای
آلوده نخواهم کرد

کسی چه می‌داند
شاید آسمانِ فردا هم
از ابر خالی باشد؛
آبی باشد…

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها:

مهندس و کارگر آلمانی چه می‌داند هیئتِ امام حسین و بیمهٔ ابوالفضل و بیمهٔ جون و دستِ باوضو یعنی چه. ماشین‌هام را صفر می‌فرستم پیشِ درویش مکانیک، تا پیچ‌شان را باز کند و دوباره با وضو ببندد، با نفَسِ حق‌ش سفت کند پیچ‌ها را از سر… از کارخانهٔ آلمانی‌ش بپرسی، هیچ خاصیتی ندارد این کار، اما وسطِ جاده و بیابان، بچه‌های گاراژ قیدار خاصیت‌ش را بخواهند یا نخواهند، می‌فهمند… اتول هم باید موتورش صدای «هو یا علی مدد» بدهد و چرخ‌ش به عشق بچرخد… گرفتی؟

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها: رضا امیرخانی, قیدار, نشر افق

حافظیه؛ فروردین ۹۱

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: اماکن تاریخی و تفریحی, حافظیه, همین دور و بر

عکس از مدیار شجاعی‌فر

چند روز پیش با یکی از دوستان گپ می‌زدیم، بحث‌مان کشید به اشاره‌هایی که در وبلاگم به تنوع در پوشش کرده بودم (+) که دوستم نظرم را دربارهٔ رنگ چادر پرسید. گفتم: به نظرم هر چیزی را به اسمِ تنوع نمی‌شود دست‌کاری کرد.

به این فکر می‌کردم که بعضی دوستان یا مسئولین، واقعاً با چه انگیزه‌ای می‌روند سراغ تغییر رنگ چادر و می‌خواهند در این زمینه فرهنگ‌سازی کنند. مگر مشکلِ حالِ حاضرِ پوشش، رنگِ چادر است؟ یعنی ما اگر بتوانیم این را جا بیندازیم که چادر می‌تواند سیاه نباشد و رنگ‌های متنوعی داشته باشد، مسئلهٔ پوشش در کشور حل می‌شود؟ مشکلِ الانِ پوشش در جامعهٔ ما چادری شدنِ دختران است؟!

یا اصولاً رنگِ چادر، مشکلِ چند درصد از چادری‌های ماست؟ یا چادر نپوشیدنِ چند درصد از خانم‌های ما به خاطر رنگِ سیاهِ آن است؟

موضوع اینجاست که مسئله اشتباه تعریف شده، در نتیجه به راه‌کارها و راه‌حل‌های نادرست منتهی شده است. مسئلهٔ پوشش در جامعهٔ ما، چادر نیست؛ پوشیده بودن است، شایسته و درخورِ روحِ متعالی لباس پوشیدن است (چه در مورد زنان و چه در مورد مردان)، مسئلهْ عفت است و حیا.

اگر تعریف مسئله به درستی انجام شود، دیگر به سراغِ تغییر و تخریبِ چیزی که مشکلی ندارد نمی‌رویم و به جای آن به حل مشکلات جدی و نه واهی می‌اندیشیم. به جای فکر کردن برای تغییر رنگ چادر و فرهنگ‌سازی در این زمینه، می‌نشینیم روی زیرساخت‌های حیا کار می‌کنیم؛ روی عواملِ ریشه‌ای‌تر حجاب که الزاماً حتی ربطی به پوشش ندارند.

خانم‌های چادریِ ما مشکلی اگر با چادرشان داشته‌اند، با طراحی چادرهای ایرانی و دانشجویی و آستین‌دار حل شده است. فکری به حالِ طرح‌های افراط‌گرایانهٔ [ضدِ]حجابِ دستگاه‌های فرهنگی باید کرد و به این اندیشید که تا وقتی روابطِ دخترانِ ما با خانواده‌شان، روابط همسران ما با یکدیگر، روابط والدین با فرزندان درست نشده است و تا وقتی که مثل نقل و نبات مدهای جدیدِ زائل‌کنندهٔ حیا وارد بازار پوشاک شده یا در داخل تولید می‌شود و راحت‌تر و ارزان‌تر از مدل‌های ساده و معقول در دسترس متقاضیان قرار می‌گیرد، برخوردِ نیروهای انتظامی و دست‌گیری و امضا و تعهد و دوباره آزادی؛ به جایی نمی‌رسد.

شاید یکی از راه‌حل‌های کوتاه‌مدتِ مسئلهٔ حجاب، ایجاد تنوع معقول و منطقی در پوشش باشد که به یاری خدا به زودی چیزهایی در این مورد خواهم نوشت.

© کوثر در کوثرانه | 16 نظر | برچسبها: حجاب و عفاف, چادر

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها:

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: امام خمینی (ره), جهاد اکبر یا مبارزه با نفس, مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی

© کوثر در کوثرانه | 6 نظر | برچسبها: گل و طبیعت

.

نویسنده باید آینه باشد. آینه اگر زشتی‌ها را بپوشاند و فقط زیبایی‌ها را نشان دهد که دیگر آینه نیست.

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها: انتشارات کتاب نیستان, سیدمهدی شجاعی, کمی دیرتر

نقاب برداشته‌ای
یا توشه را اشتباه آورده‌ام
که این‌چنین شبیهی
به حسِ «دوست داشتن»؟!

.

گوش کنید(+)

© کوثر در کوثرانه | 4 نظر | برچسبها:

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: خرده‌ریز

بهارنارنج

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها: گل و طبیعت

«آسمان! شاهد باش که در زیر سقف بلند تو، یک تنه با انبوهی کثیر از تانک‌ها و زره‌پوش‌ها و سربازان کفر روبه‌رو شدم، لحظه‌ای تردید به دل راه ندادم. ذره‌ای از فعالیت شدید دست برنداشتم. مثل ماهیِ در حال سرخ شدن، از نقطه‌ای به نقطهٔ دیگر می‌غلطیدم و رگبار گلوله در اطراف من می‌بارید؛ و من نیز به چهار طرف تیراندازی می‌کردم و سربازان کفر را بر خاک می‌ریختم…»

مشابه این را قبلاً در نهج البلاغه و خطبه‌های حضرت امیر(ع) دیده بودم که حضرت خودشان را با ذکر فضائل و افتخارات‌شان معرفی می‌کنند و گاهی یک‌یک آن‌ها را می‌شمارند. (البته قیاس این دو مورد با توجه به هدف و شرایط سخن، قیاس کاملی نیست؛ اما وجه شباهت‌شان برای بیان مقصود کافی است.)

و همهٔ این‌ها در حالی است که مکرر شنیده‌ایم و سفارش شده‌ایم به مراقبت در گفتار و گرفتار نشدن به عجب و کبر و غرور؛ و من به این فکر می‌کردم که چطور می‌شود شهید چمران بدون نگرانی از گرفتار شدن در کبر و غرور، بی‌پیرایه از خود، احساس و اخلاص خود بنویسد. آنچه برایم روشن بود و حکم یک کلید را در حل این معما داشت، منزه بودنِ مسلّمِ حضرت(ع) از چنین صفاتی بود؛ پس باید علت را جای دیگر جست‌وجو می‌کردم.

جوابش را در این دیدم که آدم‌ها بعد از پرورش روحِ اعتقادی در قلب‌شان، قابلیت این را دارند به جایی برسند که اثری از آن «من»ی که دوست دارد تعریف بشنود و تعریف بکند و به این وسیله در دل‌های آدمیان بزرگ شود، نماند. این‌جا، جایی است که شخص به حقیقت رسیده و زبان به بیانِ واقعیت‌ها گشوده است؛ واقعیت‌هایی که بعضی‌شان مربوط به خودِ اوست؛ به عبارتی «منِ» این آدم‌ها به «من‌»هایی تبدیل شده که در عینِ «من» بودن، عاری از «منیت» است و پر است از حق و حقیقت.

روح‌هایی که در عین وابستگیِ مادی به جسم، از آن و تمام معادلاتِ دنیایی رها شده؛ طوری که وقتی علی(ع) می‌فرماید: «من چنین‌ام»، دربارهٔ «خود»ش نیست که صحبت می‌کند،‌ بلکه در واقع دارد دربارهٔ حقیقتی از حقایق این عالم سخن می‌گوید. و اگر برای بیان این حقیقت از ضمیر متکلم استفاده می‌کند، ناشی از محدودیتِ فضای مادی در درک انفصالِ روح از جسم است و رعایتِ قوانینِ گفتاریِ این دنیا.

همان حالی که شهید چمران هم آن را تجربه کرده و آثار آن را در دست‌نوشته‌هایش می‌شود دید. همان رتبه و درجه‌ای که خود شهید آن را در همین کتاب، درجهٔ وحدت می‌نامد و آدم‌های معدودی را مشمولش می‌داند. اینجا را بخوانید.

© کوثر در کوثرانه | 10 نظر | برچسبها: اخلاص, رقصی چنین میانهٔ میدانم آرزوست, شهید مصطفی چمران, فنا فی الله

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها:

بخشی از نامهٔ شهیدسیدحسین علم‌الهدی به خواهر بزرگ‌ترشان:

خواهش می‌کنم این جمله را با دقت بخوان و فکر کن تا عظمت آن را درک کنی: «النّاس نیام، اذا ماتوا انتبهوا» [یعنی] مردم خواب‌اند؛ وقتی که مُردند متنبه می‌شوند، بیدار می‌شوند…
نتایجی که من از این جمله گرفته‌ام به شما ارائه می‌دهم. چه بسا که شما فکر کنید؛ به نتایج عمیق‌تری دست یابید.

«مردم خواب‌اند»

۱- خواب معمولاً در شب است و از خصوصیات شب، تاریکی و سیاهی و ظلمات است.

۲- کسی که خواب است، از وقایعی که در اطرافش اتفاق می‌افتد بی‌خبر است.

۳- کسی که خواب است، از خود نیز بی‌خبر است.

۴- اگر دشمنی داشته باشد، به سادگی [آن دشمن] می‌تواند او را از بین ببرد یا در دام بیندازد.

۵- هنگامی‌که خورشید -که مظهر نور است و روشنایی- طلوع کرد، انسان از خواب بیدار می‌شود.

۶- کلمهٔ «ناس» به کار رفته، به معنای تودهٔ مردم.

۷- چه کسی متنبه می‌شود، بیزار می‌شود، پشیمان می‌شود بعد از آن‌که بیدار شد؟ کسی که می‌فهمد استعدادها و نیروهای بسیار در وجود [ِخود] داشته، سرمایه‌های عظیمی خدا به او عطا کرده و آن‌ها را راکد در عالم خواب و ناآگاهی قرار داده. همانند آب راکدی که می‌گندد و بوی بد می‌گیرد. و در ثانی، کار از کار گذشته و مرگ فرا رسیده و راه بازگشتی نیست…

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: شهیدسیدحسین علم‌الهدی, فریاد و سکوت, نشر هویزه

شاعرِ زورکی، از آن روز دیگر زور نزد. دیگر آب نبست. کلمه‌ها را مشت و مال نداد نرم‌شان کند… شاعر زورکی دیگر شعر نگفت.

© کوثر در کوثرانه | 6 نظر | برچسبها: جریان سیال ذهن, داستانک, شعر, هذیان

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها:

ماسوله؛ مهر ۹۰

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: همین دور و بر, گل و طبیعت

.

تا وقتی که میله‌های قفس هست، هر کس می‌تواند ادعا کند که اهل پروازهای بلند است. تا وقتی که میله‌های قفس هست، بندهای مرئی و نامرئی، خواسته و نخواسته و دانسته و ندانستهٔ آدم‌ها، مغفول یا مکتوم یا مستتر می‌ماند؛ حتّی برای خودشان.

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: انتشارات کتاب نیستان, سیدمهدی شجاعی, کمی دیرتر

رمان جدید سیدمهدی شجاعی، از رمانِ پیشین‌اش «طوفان دیگری در راه است»، کمتر به رمان شبیه است و به قول خودش در قسمتِ «بلاتشبیه مقدّمه»، «عریان از کار درآمده»؛ آن‌قدر که با مسامحه و ملاحظه هم نمی‌شود اسم «رمان» روی آن گذاشت. شاید اگر بگوییم «روایت»، به صواب نزدیک‌تر باشد.

«کمی دیرتر» روایت انتظار است. روایتِ پرده‌برداریِ اسد، پسر جوان بیست و شش-هفت ساله‌ای است از حقیقت دل «منتظران» یا بهتر بگویم: آن‌ها/ما که خود را منتظر می‌دانند/می‌دانیم. بخش اعظمِ داستان در کشف و سیرِ اسد و نویسنده، در رؤیاهای شخصیت‌های معدود داستان و بررسی کیفیتِ انتظارشان و احوالِ آن‌ها در زمانِ اعلامِ حضور در معیتِ «آقا»(عج) می‌گذرد.

مخاطبِ سیدمهدی شجاعی در این کتاب، مذهبی‌ها هستند؛ آدم‌های معتقدی که خود را منتظر می‌دانند و به زعم خود در تلاش برای زمینه‌سازی ظهورند و برای تعجیل در آن تلاش می‌کنند و خود را آمادهٔ خدمت در رکابِ حضرت می‌دانند.

سیدمهدی شجاعی با توسل به عالم ماوراء و به تصویر کشیدن مکاشفهٔ نویسنده، سعی کرده است تفاوت بین ادعا و عمل و سختی ولایت‌پذیری و اخلاص را به تصویر بکشد و یکی از علل عدم پذیرشِ مذهبیونِ منتظر نسبت به حجت(عج) را در زمانِ ظهور ایشان بیان کند.

به نظر می‌رسد نویسنده از عهدهٔ این مهم به خوبی برآمده، و اگرچه بعضی عذرهایی را که برای شرف‌یاب شدن حضور «آقا» ذکر می‌کند زیاد چنگی به دل نمی‌زند و آدم را قانع نمی‌کند؛ اما تصویرِ خوبی از آن شرایط و این تغییرِ موضع به مخاطب ارائه می‌دهد.

در این روایت، شخصیت‌پردازی و تعقید و گره تقریباً وجود ندارد و اوج و فرودی به آن معنا که در یک رمان مورد انتظار است دیده نمی‌شود. حتی خواننده قبل از خواندن، نتیجهٔ همهٔ رؤیاها را می‌داند و کم‌تر چیزی برای متعجب شدن یا غافل‌گیری‌اش وجود دارد.

سیدمهدی شجاعی در این رمان خود نیز، از دیالوگ‌های طولانیِ گاه بیش از یک‌صفحه‌ای برای بیانِ مقصود خود، به طور مستقیم و بی‌پرده و بدون کنایه استفاده کرده است؛ به گونه‌ای که مخاطب کمتر نیاز به فکر کردن و کشف و حل دارد و همه چیز، هم‌چون لقمه‌ای جویده به دهانش گذاشته می‌شود.

به عنوان نمونه به این بخش از مکالمه بنگرید:

«مشکل ما… اینه که حضرت رو برای خودمون می‌خواهیم، نه خودمون رو برای حضرت. امام رو خرج خودمون می‌کنیم، نه خودمون رو خرج امام. به جای این‌که از خودمون برای امام مایه بذاریم، پیوسته از حضرت مایه می‌گذاریم برای پیش‌برد کار خودمون. هر جا کم بیاریم، از امام هزینه می‌کنیم. انگار که نعوذبالله شأن امام، ماله‌کشیدن بر خرابکاری‌های ماست.»

کتاب نکتهٔ ویرایشی خاصی ندارد و تقریباً بدون غلط چاپ شده است. فونت نوشته‌های کتاب در بعضی از نقل‌قول‌ها به طور اغراق‌آمیزی توپر شده است و وصلهٔ نچسبی است در بین سایر جملات. در نقل قول‌های طولانی و چند پاراگرافه، مرز بین نقل قول و جملاتِ راوی، بر اساسِ سطربندی قابل تشخیص نیست و صرفاً از طریق معنای جملات متمایز می‌شود.

«کمی دیرتر» گرچه رمانِ خوبی نیست؛ اما روایتِ خوب و تأثیرگذاری است که می‌توان خواندنِ آن را به همه پیشنهاد کرد. روایتی است که خواننده را در صدق مدعایش به فکر وامی‌دارد و او را به ارزیابیِ اعمالش تحریک می‌کند.

این کتابِ هفت‌هزار و پانصد تومانی، ۲۶۷ صفحه دارد و توسط «کتاب نیستان»، در سال ۱۳۹۰ به چاپ رسیده است.

© کوثر در کوثرانه | 14 نظر | برچسبها: انتشارات کتاب نیستان, سیدمهدی شجاعی, طوفان دیگری در راه است, کمی دیرتر

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها: اسلام و نیازهای زمان، ج1, انتشارات صدرا, شهید مرتضی مطهری

«دل»ام گرفته. چند روز است انگار مرده. نزدیکش که می‌روم خودش را پس می‌کشد. انگار بگوید «حوصله‌ات را ندارم؛ بگذار به درد خودم بمیرم»… نه گریه می‌کند که به بهانهٔ ربودن اشکش، دستی به سر و رویش بکشم؛ نه حتی سرم داد می‌زند که از خجالتش در بیایم. آرام و غمگین گوشه‌ای کز کرده و به دورترها چشم دوخته است. هر بار نگاهش که می‌کنم گلویم می‌سوزد. جایی دورتر می‌نشینم و به‌ش زل می‌زنم. به‌ش حق می‌دهم. درست همان وقتی که روی هم ریخته بودیم و طرح و برنامه می‌چیدیم، زده‌ام کاسه‌مان را یَله کرده‌ام. حق دارد به‌م بی‌اعتماد شود. حق دارد از من رو بگیرد… بدجوری تنها شده‌ام. آدمی که «دل» نداشته باشد، موجود بدبختی است.

چند روز است ایستاده‌ام روی نقطهٔ مرکزی برزخ؛ به امید گذر زمان که شاید حالش را عوض کند. درست روی همین نقطهٔ مرکزی، هی فکر می‌کنم کاش تو هم دست زمان را بگیری و با هم گذر کنید از این دل، که عیادتت موجب تسلای این مصیبت‌دیدهٔ داغ‌دار است…

© کوثر در کوثرانه | 12 نظر | برچسبها: اشتباه, دل

.

می‌بینی؟ ما با توقعات‌مان زندگی می‌کنیم. ما با ذهنیت و پیش‌داوری‌های‌مان با دنیا و آدم‌ها برخورد می‌کنیم.

.

.

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها: انتشارات ققنوس, بازی آخر بانو, بلقیس سلیمانی

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: زخم

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها:

.

اهانت به بندهٔ خدا، اهانت به خداست.

.

.

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: امام خمینی (ره), جهاد اکبر یا مبارزه با نفس, مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی

تأکید حافظ روی «نیاز نیم‌شب» و «وقت سحر» بیشتر از آن است که آدم آن را یک لطافت شعری و صرفاً برخاسته از طبع شاعر بداند. حافظ بی‌شک اهل سحر و دعای نیم‌شب بوده و از این طریق سلوک‌ها کرده.

وقتی آیاتِ ابتداییِ سورهٔ مزمل را می‌خواندم، به آیهٔ «إنّا سنُلقی علیک قولاً ثقیلاً» که رسیدم، دیدم علامه(ره) «قول ثقیل» را به دلالت ظاهر و نظر سایر مفسران، «قرآن» معنا کرده و نوشته: «این آیه در مقام تعلیل حکمی است که جملهٔ “قم اللیل الا قلیلا” بر آن دلالت دارد».

به عبارت ساده‌تر خداوند در ابتدای این سوره -که جزء پنج سورهٔ اولی است که بر پیامبر نازل شده است- محمد(ص) را به شب‌زنده‌داری و نماز نیم‌شب امر می‌کند و علتِ این فرمان را کسبِ آمادگیِ حضرت برای دریافتِ قرآن که آن را به ثقالت و سنگینی وصف کرده می‌داند. از این آیه و آیهٔ ۷۹ سوره اسراء می‌شود فهمید که تهجد شبانگاه و قیام در لیل، آدم را به مقام و درجه‌ای می‌رساند که قرآن از آن تعبیر به «مقام محمود» کرده و از پی آن، آدم را شایستهٔ حملِ قول و فعلی چنین سنگین، یعنی دریافتِ وحی می‌کند.

ربط بین «نیاز نیم‌شب» و دریافتِ «قول ثقیل» و تأکیدهای مکرر اهل‌بیت و به تبع آن‌ها حُکَمایی چون حافظ، هر آدمِ تنبل و خواب‌آلوده‌ای را وسوسه و کنجکاو می‌کند که ببیند با «قم اللیل»ش شایستهٔ درک و دریافتِ چه «قول ثقیل» و «آب حیاتی» می‌شود؛ که فرمود:

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند ………. واندر آن ظلمت شب، آب حیاتم دادند

خدا از این نیم‌شبی‌ها، روزی‌مان کند؛ ان‌شاءالله.

© کوثر در کوثرانه | 5 نظر | برچسبها: تهجد, حافظ, قرآن, نماز شب

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: خرده‌ریز

در این حالت آدمی با دنیا وداع می‌کند، از همه چیز می‌گذرد، خود را به خدا می‌سپرد و آمادهٔ هجرت به دنیای ماورایی می‌شود، از همهٔ خواسته‌ها و آرزوها سبک می‌گردد، گویی در عالم برزخ سیر می‌کند و حالتی خاص و عجیب در او پدید می‌آید که با هیچ چیز قابل مقایسه نیست…

اکنون اگر به خواست خدا، انسان از عالم برزخ بازگردد، دوباره قدم به جهان مادی بگذارد، و دوباره زندگی را از سر بگیرد، حالات زیر در او به وجود می‌آیند:

۱- احساس شرم از آن همه کودکی، و آن همه آرزوهای بچه‌گانه و خواسته‌های پست که قبلاً داشته است.
۲- احساس این که به عقلی کلی‌تر پی برده و به حقایق بزرگی عملاً رسیده است. بنابراین معیارها در نظر انسان تغییر پیدا می‌کند، از پوچی‌ها و مسخره‌ها صرف‌نظر می‌کند و خواسته‌هایش در بُعدی عمیق‌تر و وسیع‌تر جاری می‌گردد.
۳- احساس این که او و همهٔ او متعلق به خداست. او از همه چیز خود درگذشته است و اگر دوباره به دنیا آمده فقط به خواست و ارادهٔ خدا بوده است. بنابراین او برای خود چیزی و وجودی ندارد، هر چه هست اراده و مشیت خداست و او فقط باید به خاطر خدا و در راه خدا قدم بردارد و سراسر وجود خود را وقف خدا نماید و بس…

این حالات که در تجربه‌ای کوتاه و سریع به انسان دست می‌دهد، با نتیجهٔ سال‌ها عبادت و ریاضت و مطالعه و تحقیق برابری می‌کند، و آن‌چه آدمی را منقلب می‌نماید که انسانی جدید و بازساخته به وجود می‌آورد…

در نبرد معروف سوسنگرد، در تاریخ ۵۹/۸/۲۶، هنگامی که توسط ۵۰ تانک و صدها کماندوی عراقی محاصره شده بودم، چنین حالتی برای من پیش آمد که بسیار مقدس و ملکوتی بود…

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: بنیاد شهید چمران, رقصی چنین میانهٔ میدانم آرزوست, شهید مصطفی چمران

در دنیا انسان‌هایی نیز یافته می‌شوند که عمق دیدشان با دیگران تفاوت دارد. به لذّات مادی دنیا راضی نمی‌شوند، به مال و جاه و اولاد علاقهٔ چندانی ندارند، به آرزوهای زودگذر دل نمی‌بندند و به طور کلی اسیر دنیا نمی‌شوند؛ ولی در عین حال به «خود» و «من» علاقه‌مندند. «منِ» آن‌ها والامقام است و خواسته‌هایی والا دارد و هیچ‌گاه خود را سرگرم بازیچه‌های دنیا نمی‌کند. آرزوهای آن آسمانی و خدایی است، به بی‌نهایت و ابدیت اتصال دارد و همهٔ دنیا را در برمی‌گیرد. از معراج روح سیراب می‌شود و در بُعدی روحانی و خدایی سیر می‌کند؛ ولی به هر حال رنگی از خودخواهی و خودبینی در آن وجود دارد.

البته هستند معدود کسانی که از این خودخواهی هم می‌گذرند و آن‌چنان در خدا محو می‌شوند که دیگر «خود» و «من» نمی‌بینند و با همهٔ وجود به درجهٔ وحدت می‌رسند…

© کوثر در کوثرانه | 4 نظر | برچسبها: بنیاد شهید چمران, رقصی چنین میانهٔ میدانم آرزوست, شهید مصطفی چمران

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: امام خمینی (ره), جهاد اکبر یا مبارزه با نفس, مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی

فکه؛ فروردین ۹۱

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: اماکن مقدس, جنوب

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها:

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: اماکن تاریخی و تفریحی, حافظیه, همین دور و بر

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: اسلام و نیازهای زمان، ج1, انتشارات صدرا, شهید مرتضی مطهری

© کوثر در کوثرانه | 3 نظر | برچسبها:

برای احیاء کردن، نمی‌خواد زیاد راه دوری بریم؛ گاهی ساده‌ترین حرف‌های خوبِ بعضی آدما، شاه‌کلید زندگی بعضی‌های دیگه می‌شه.

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: قرآن

مادرش گوشی را می‌گیرد. بعد از سلام و احوالپرسی می‌پرسم: «مگر برگشته؟» می‌گوید: «بله، خیلی وقت است که برگشته». می‌پرسم: «چطور است؟ راضی‌ست؟» می‌گوید: «بله خدا را شکر. البته ما باش ارتباط نداریم!» معما برایم پیچیده‌تر می‌شود.

یک سال پیش، بعد از مدت زیادی بی‌خبری از هم، زنگ زده بود مشورت بگیرد. بعد از چند ماه که از ازدواجش گذشته بود، به گونه‌ای «جیم» شده بود و برگشته بود منزل پدری. خدا می‌داند چقدر سرخوش و قبراق بود. می‌گفت: «احساس می‌کنم آزاد شده‌ام» و من می‌فهمیدم این همه سبکی و سرخوشی را. درست همان‌طور که سرخوشی مائده و نسرین را بعد از جدایی‌شان…

قصد جدایی داشت. خانوادهٔ همسرش از خانه، برای اون زندان ساخته بودند. با اینکه فاصلهٔ خانه‌شان تا خانهٔ پدری ۵۰۰ متر هم نمی‌شود، اجازهٔ دیدار و ارتباط با پدر و مادرش را نداشت. دانشگاه قبول شده بود و از رفتن منعش کرده بودند. اصولاً اجازهٔ بیرون رفتن از منزل نداشت.

با آن تأکیدی که از او دربارهٔ جدایی شنیده بودم، نمی‌توانستم بفهمم چطور شده که برگشته است. برگشته و باز مثل قبل با خانواده‌اش بی‌ارتباط است. معلومم نبود چه چیزی تغییر کرده که او راضی به برگشتن شده بود.

شمارهٔ خانهٔ پدرِ همسرش را می‌گیرم و حواس‌ام هست که به سفارشِ مادرش، نگویم شماره را از کجا آورده‌ام. خانه‌شان طبقهٔ بالای خانوادهٔ همسرش است. دو بار شماره می‌گیرم و آن‌قدر صبر می‌کنم که بوق‌های منقطعِ زنگ، به بوق ممتدِ اشغال می‌رسد.

یادم به راضیه می‌افتد؛ همسر برادرش. شماره‌اش را می‌گیرم و بعد از احوالپرسی‌ای طولانی‌ای، دربارهٔ سمیرا می‌پرسم. به‌اش می‌گویم که تماس گرفته‌ام و کسی جواب نداده است. می‌گوید که شمارهٔ همراهش را هر چند وقت یک‌بار عوض می‌کند و خانوادهٔ همسرش شماره‌های ناآشنا را جواب نمی‌دهند. می‌گوید: «زیاد باهاش در ارتباط نیستم. ماهی یک‌بار یواشکی تلفنی پیدا می‌کند و با مادرش تماس می‌گیرد»!

می‌پرسم: «چطور شد برگشت؟ او که خیلی روی طلاق مصمم بود.» تعریف می‌کند: «یک روز یکی از همکارانِ همسرش واسطهٔ دیدار او و شوهرش می‌شود. بدون اطلاع خانواده‌اش همسرش را ملاقات می‌کند. با هم حرف می‌زنند و راضی می‌شود برگردد. هنوز نمی‌دانیم شوهرش چه چیزی به‌اش گفته و چطور گولش زده بود!» این را با خنده می‌گوید.

از شرایط و احوالش می‌پرسم. می‌گوید: «ظاهراً خوب است. خانوادهٔ همسرش خانوادهٔ بدی نیستند؛ اما این عیب بزرگ را دارند که به زن نگاه فرودستی دارند. اهل فلان‌بندر جنوبی‌اند و انگار این رسم‌شان است که زن را به بهانهٔ احتمالِ دخالت، از ارتباط با خانوادهٔ همسرش منع می‌کنند و اجازهٔ فعالیت به‌اش نمی‌دهند» بعد برای نشان دادن عمق فاجعه اضافه می‌کند: «حتی مادر شوهرش هم در مراسمِ تشییعِ پدرش شرکت نداشته».

می‌گوید: «یکی دو ماه اول که برگشته بود، خیلی خوشحال بود؛ بعد کم‌کم حالتِ افسردگی پیدا کرد. فکری شده بود که سرنوشت‌اش چه می‌شود؛ جایگاهش در جامعه، عاقبتِ نامعلوم ازدواج بعدی و … پدرش خیلی باهاش صحبت کرد که برگردد. به‌اش گفته بود اگر خودش مرد خوبی است و تنها مشکلش با ماست، فکر کن ما اینجا نیستیم، فکر کن مثل زن عمویت که شمال است و سالی یک بار خانواده‌اش را می‌بیند، توی یک شهر دور زندگی می‌کنیم…»

می‌گفت: «حالا که برگشته، می‌گوید رفتارشان باهام خوب است؛ محترمانه برخورد می‌کنند و تا وقتی حرف از خانواده‌ام نباشد مشکلی نیست. عید هم به‌اش اجازه داده بودند یکی دو ساعت برود منزل پدری‌اش!» با تردید می‌گوید: «خودش که می‌گوید خوب است، حالا یا دارد برای مادرش فیلم بازی می‌کند یا واقعاً شرایطِ کلی‌اش خوب است.»

می‌پرسم: «بچه که ندارد؟» می‌گوید: «نه؛ خانوادهٔ همسرش گفته‌اند تا وقتی که صداقت‌ات به‌مان ثابت نشود بچه‌دار نمی‌شوی!»

سرم درد می‌گیرد. چهره‌اش در ذهنم است. یکی از مؤدب‌ترین و خوش‌خلق‌ترین و متین‌ترین بچه‌های کلاس‌ام بود. روی درس‌اش خوب تسلط داشت و به قول راضیه هیچ‌وقت از چیزی شکایت نداشت. از آن چهرهٔ همیشه بشاش، حالا زنی مانده که در چهاردیواریِ ابهام محصور شده است. تک‌دختری که از خانواده و خانواده از او دریغ شده‌اند.

راه می‌روم و هی می‌پرسم: «چرا؟ آخر چرا؟ این کم‌ترین حق یک انسان است». به صبر و بردباری سمیرا فکر می‌کنم. به زخم دل مادرش. به دل شکستهٔ پدرش…

نمی‌دانم از خودگذشتگی پدر و مادرش را تحسین کنم یا آن را یک اشتباهِ شماتت‌بار بدانم. نمی‌دانم با این ایثار، به او زندگی بخشیده‌اند یا زندگی را ناخواسته از او گرفته‌اند.

© کوثر در کوثرانه | 29 نظر | برچسبها: ازدواج, طلاق

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها:

بندر کیاشهر؛ مهر ۹۰

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: آدم‌ها, دریا, شمال, همین دور و بر

© کوثر در کوثرانه | 6 نظر | برچسبها:

.

این دنیا با تمام زرق و برق ظاهری‌اش، ناچیزتر از آن است که قابل محبت باشد.

.

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: امام خمینی (ره), جهاد اکبر یا مبارزه با نفس, مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی

© کوثر در کوثرانه | یک نظر | برچسبها:

منطقهٔ عملیاتی شرهانی؛ فروردین ۹۱

© کوثر در کوثرانه | بدون نظر | برچسبها: جنوب, همین دور و بر

© کوثر در کوثرانه | 4 نظر | برچسبها:

در مجموعه‌های فرهنگی، اغلب مخلص‌ترین و بی‌چشم‌داشت‌ترین آدم‌ها مشغول به فعالیت‌اند. در خیلی از مجموعه‌ها نیروهای واقعاً متخصص و کاردانی مشغول به فعالیت‌اند؛ با این حال، بعضی از مجموعه‌های فرهنگی، خروجیِ چشم‌گیری نداشته و بعضاً گروه از دوام و پایداری برخوردار نیست.

البته بررسی علتِ این ضعف، نیاز به کار کارشناسی و پژوهش میدانی دارد؛ اما در این یادداشت، به علل احتمالیِ این ضعف که به صورت تجربی و عینی مشاهده شده است، اشاراتی می‌شود.

کار غیرمهندسی

علی‌رغم این که بسیاری از مجموعه‌های فرهنگی، اهدافِ صحیح و پسندیده‌ای را دنبال می‌کنند، اما به دلیلِ کار کارشناسی نشده و غیرمهندسی، به نتایجی که باید، نمی‌رسند. به عنوانِ نمونه می‌توان به موضوعِ «حجاب» اشاره کرد که مجموعه‌ها و نهادهای زیادی به آن ورود پیدا کرده‌اند و طرح‌هایی را پیشنهاد و اجرایی کرده‌اند -که اغلب کوتاه‌مدت بوده‌ است- اما اثرِ درخوری از این طرح‌ها در گروهِ هدف به چشم نمی‌خورد.

یکی از علت‌های آن، به کار غیرمهندسی برمی‌گردد که بدونِ شناختِ ریشه‌های اصلی این مسئله، طرح‌هایی پیشنهاد شده و بدونِ بررسیِ علمی تأثیراتِ طرح‌ها، اجرایی می‌شوند.

پروژه‌های کوتاه‌مدت

بسیاری از مجموعه‌های فرهنگی، مجریِ طرح‌های کوتاه‌مدت‌اند. شتاب‌زدگی در کارِ فرهنگی که از زمان‌بَرترین امور و زیرپوستی‌ترین حرکت‌هاست، آفتِ جدی و مهمِ این عرصه است که شاید از جوان بودنِ نیروها و طبیعتِ عجولی که نسبت به مُسن‌ترها دارند، نشئت گرفته باشد. تمایل به دیدنِ سریعِ نتیجهٔ کار، بعضی از مجموعه‌های فرهنگی را به اجرای پروژه‌های کم‌اثرِ کوتاه‌مدت سوق داده است که ماندگاری آن همچون کفِ روی آب است.

ابهام در مسئولیت‌ها

عمومِ مجموعه‌های مستقلِ فرهنگی، خارج از یک سیستمِ سازمانی و اغلب در قالبِ یک مجموعهِ «رفاقتی» فعالیت می‌کنند. گرچه این مسئله گاهی سببِ تسریع در روندِ کارها می‌شود، اما در اغلبِ موارد باعثِ ابهام در مسئولیت‌ها و تداخلِ کارها و مغفول ماندنِ بعضی از وظایف و امور می‌شود.

این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که کار در مراحلِ اجرایی قرار گیرد و یا مجموعه کم‌کم تبدیل به یک مجموعهٔ بزرگ‌تر شود. در چنین مجموعه‌ای از آنجا که وظایفِ افراد به درستی مشخص و مرزبندی نشده است، پاسخگویی در قبالِ مشکلات به خوبی صورت نمی‌گیرد و مجموعه دچار سردرگمی در مسئولیت‌ها می‌شود.

بی‌نظمی در کار

بعضی از کارهای فرهنگی، مقطعی‌اند که یا هم‌زمان با یک مناسبت انجام می‌گیرند؛ مثلاً هم‌زمان با دههٔ محرم، یا ایامِ جشنِ پیروزیِ انقلاب و یا به گونه‌ای تعریف شده‌اند که زمانِ اجرای کوتاه و فشرده‌ای دارند؛ مثلاً در قالب یک همایش یا یک طرحِ چند روزه. طبیعتِ این نوع کارها به گونه‌ای است که فشار کار در زمانِ اجرای طرح، بیشتر از پیش و پس از آن است که اگر این مسئله با تقسیمِ خوبِ وظایف و زمان‌بندیِ معقول، مهار و مدیریت نشود، موجبِ فشردگی بیش از حد کار، و فشار زیاد بر نیروها شده؛ هم کیفیتِ کار را پایین می‌آورد و هم سببِ ایجادِ بعضی نارضایتی‌ها می‌شود.

گاهی نارضایتی اعضا به خاطر فشارها و فشردگی کار، به تنهایی یا در کنارِ بعضی مسائلِ دیگر به «بُریدن»ِ فرد از گروه می‌انجامد. این در حالی است که مدیریت صحیح، و هدف‌مندیِ مجموعه می‌تواند با زمان‌بندی و تقسیمِ وظایف در میان اعضای گروه، کیفیت کار را بالا برده، فشار را در روزهای اجرا کم کند.

عدمِ پویاییِ علمی

بعضی از گروه‌های فرهنگی بیش از آنکه به مسائلِ فرهنگی بپردازند، درگیرِ مسائلِ اجرایی شده و یا به ارائهٔ بعضی برنامه‌های سطحی و غیرعلمی و براساسِ یافته‌های محدودِ خود، رضایت می‌دهند.

یکی از مسائلی که در همهٔ انواعِ فعالیت‌ها، اعم از فرهنگی و غیرفرهنگی، می‌تواند به افزایش کیفیتِ کار و نیز سطحِ انگیزشیِ اعضا کمک کند، یادگیری است. تعلیمِ بعضی مهارت‌ها و به خصوص پرورش اعضا از نظر علمی و معرفتی، از مهم‌ترین و مؤثرترین عواملِ نگه‌دارندهٔ گروه و بالابرندهٔ بازدهی است.

موازی‌کاری

عدمِ شناختِ گروه‌های فرهنگی از سایر گروه‌ها و آشنایی با فعالیت‌های یکدیگر، گاهی موجبِ موازی‌کاری در امور فرهنگی می‌شود. یکی از آفت‌های موازی‌کاری، هدر رفتنِ نیرو و هزینه کردنِ مضاعف بر روی کاری است که با همکاری مجموعه‌های دیگر ممکن بود با کیفیتِ بالاتری انجام شود.

شناختِ مجموعه‌های فرهنگی از یکدیگر و انس و الفت میانِ اعضای آن‌ها با حفظِ استقلال مجموعه‌ها، علاوه بر کاهشِ زمان، هزینه و انرژی، سبب افزایشِ کیفیتِ پروژه شده، آن را به تخصصی‌شدن نزدیک‌تر می‌کند. توضیحْ این‌که هر مجموعه ممکن است در زمینه‌ای دارای نیروهای متخصص باشد، و همکاریِ دو یا چند مجموعه می‌تواند مکمّلِ تخصص‌ها و توانایی‌های هر گروه بوده، علاوه بر تسریع در روندِ کار، بازدهی آن را افزایش دهد.

کارِ «فی سبیل الله»

از دیر زمان کارِ فرهنگی در اذهانِ بسیاری از افراد، مساوی شد با کارِ بدونِ اجرت. شاید پیشنیهٔ این موضوع به امورِ فرهنگیِ مربوط به مبارزاتِ انقلابی برگردد که در شرایطِ خاص و بحرانی‌ای عده‌ای از مخلص‌ترین و دغدغه‌مندترین انسان‌ها احساسِ وظیفه کرده و دور هم جمع شدند و از تمام توان و امکاناتِ خود برای حلِ معضلاتِ جامعه هزینه کردند.

اما شرایطِ کنونیِ جامعه آن شرایطِ بحرانیِ گذشته نیست و طبعاً کارهای فرهنگی برای مانایی، نیاز به سازماندهی و رسمیتِ بیشتری دارد. در حالی که در تعلیماتِ وارده از پیشوایانِ دین، کسبِ روزیِ حلال، به طور کلی و بی‌هیچ قیدی (اعم از فرهنگی و غیرفرهنگی) ستوده شده است؛ هنوز هستند عده‌ای که میانِ «کارِ درآمدزا» به طور کلی و «کارِ فرهنگی» تمایز قائل‌اند.

مجموعه‌های فرهنگی‌ای که به طور کلی توانِ تأمینِ مالیِ اعضای خود را ندارند و یا تواناییِ پرداختِ حقوقی متناسب با فعالیتِ اعضا را ندارند، معمولاً پایداری و ثباتِ کمتری داشته و در حفظِ نیروهای خود دچار مشکل می‌شوند. چرا که نیروهای فرهنگی برای تأمینِ زندگی خود، با تمامِ‌ علاقه‌ای که به امور فرهنگی دارند، ناچار از کار کردن‌اند که همین موضوع، می‌تواند فعالیتِ فرهنگیِ آنان را ناگزیر تحت الشعاع قرار داده و به صورتِ یک کار جنبی و در حاشیهٔ کار اقتصادیِ آنان قرار دهد.

اصلاحِ این دیدگاه که «کارِ اقتصادی» می‌تواند فرهنگی و در مسیرِ هدف‌ها و ارزش‌های دینی باشد، به جدیت در کار فرهنگی منجر شده، نیز سبب مرتفع شدنِ این تصور که اخذِ حق‌الزحمه در قبالِ کار فرهنگی، ضایع کردنِ اجر آن کار بوده و آن را از مسیرِ «فی سبیل الله» خارج می‌سازد، می‌شود که خود موجبِ برکاتی است.

از جمله فوایدِ اصلاحِ این دیدگاه، تلاشِ فعالانِ فرهنگی به درآمدزایی است که خودِ این مسئله علاوه بر اشتغال‌زایی، می‌تواند کار فرهنگی را از یک کارِ جنبی و فرعی برای اعضا به یک شغل، با حفظِ همان دغدغه‌های پیشین تبدیل کند و به این وسیله کارِ فرهنگی را از یک کارِ حاشیه‌ای و «هر وقت فرصت شد»، خارج کرده و به یک شغلِ فرهنگی که پاسخگوی نیازهای اقتصادی فرد و خانوادهٔ اوست مبدّل کند.

به این ترتیب بخشی از مشکلِ ناپایداریِ گروه و تغییراتِ زود به زود نیروها که گاه می‌تواند حتی به تغییر در اهدافِ مجموعه نیز منجر شود، تا حدود زیادی از میان می‌رود، و علاوه بر آن، نیروهای خوب و مستعد از کارِ اجباری در مشاغلِ کم‌اهمیت‌تر که کمتر موردِ علاقهٔ آنان است، معاف می‌شوند.

عدمِ تأمینِ رضایتِ خانواده

بدون شک، پیش از هر فعالیتِ اجتماعی، ادارهٔ خوب یک زندگی، و تربیتِ فرزندانی کارا و صالح، و جلب رضایت همسر، چه برای یک مرد و چه برای یک زن، بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین کار فرهنگی است. چرا که اصلاح و سلامت خانواده‌ها، به اصلاح و سلامت جامعه می‌انجامد. کار فرهنگی‌ای که نتیجهٔ آن، (فارغ از هر نتیجهٔ درخشانی که برای جامعه ممکن است داشته باشد) نارضایتیِ خانواده که اولین و مهم‌ترین بنای جامعه است، باشد؛ هر چند هم که مزین به صفات و پس‌وند و پیش‌وندهایی چون «فرهنگی»، «اسلامی»، «فی سبیل الله»، «وظیفهٔ شرعی» و امثالهم شود؛ از ضدارزش بودن خارج نمی‌شود.

موارد اخیری که پیش از این ذکر شد؛ از جمله ساعاتِ اشتغالِ نامنظم، فشارِ کاری زیاد و غفلت از وظایفِ همسری و امور منزل، کارِ بدونِ درآمد یا با درآمدِ ناچیز و… می‌تواند موجباتِ این نارضایتی را فراهم کند.

فعّالِ فرهنگی‌ای که با وجودِ توانایی‌اش برای در اختیار گرفتنِ شغلی مناسب‌تر، به خاطر عمل به «وظیفهٔ شرعی»‌اش، خانوادهٔ خود را «مجبور» می‌کند به زندگی با درآمدی بخور و نمیر راضی باشند، مرتکبِ کارِ ضدفرهنگی‌ای شده است که چند سالِ بعد، برای جبرانِ اثراتِ نامطلوبش، ده‌ها نفر باید کمر همت ببندند!

قطعاً عواملِ دیگری نیز در عدمِ موفقیت و ناپایداریِ گروه‌های فرهنگی نقش دارند که گروه‌های مذکور برای ادامهٔ حیاتِ مؤثر خود، به رفعِ آن‌ها نیاز دارند.

هدف‌مند کردنِ فعالیت‌های فرهنگی با تعریفِ اهدافِ اصلی و تقطیعِ آن‌ها به اهدافِ‌ بلندمدت، میان‌مدت و کوتاه‌مدت و نیز تعریفِ طرح‌هایی کارشناسی و مهندسی شده، روشن کردنِ مسئولیت‌های هر یک از اعضا به طور دقیق، زمان‌بندیِ صحیح و معقولِ کارهای روزانه و همچنین پروژه‌های مقطعی، پویاییِ علمی اعضا، آشنایی و ارتباط با سایر مجموعه‌های کشور، درآمدزا نمودنِ فعالیت‌های مجموعه و در نظر گرفتنِ حقوقِ مکفی برای اعضا، از جمله راه‌های بالا بردنِ کیفیتِ کارهای فرهنگی و نیز پایداری و ثباتِ مجموعه‌های فرهنگی است که در این نوشته، به آن اشاراتی شد.

.
این مطلب در سایت تریبون مستضعفین

© کوثر در کوثرانه | 17 نظر | برچسبها: آسیب‌شناسی, همایش, کار فرهنگی

نمک‌آبرود - مهر ۹۰

© کوثر در کوثرانه | 2 نظر | برچسبها: همین دور و بر